Kıbrıs, altyapı projelerinde yaşanan kronik sorunlarla boğuşuyor. Hırsla başlatılan pek çok kamu yatırımı, bürokratik engeller ve müteahhitlerle süregelen anlaşmazlıklar nedeniyle hem zaman çizelgelerinden sapıyor hem de bütçeleri milyonlarca avro aşıyor. Bu durum, Vasiliko'daki doğalgaz terminali ve Paphos-Polis Chrysochous yolu gibi sembolikleşen projelerde bir türlü aşılamayan bir aksaklık döngüsüne işaret ediyor. Ada genelinde proje yönetimi ve ihale süreçlerinin etkinliği ciddi şekilde sorgulanır hale geldi.
Paphos-Polis Chrysochous yolu, bu sorunların en çarpıcı örneği. 1990'lardan beri dillendirilen, iki önemli Batı Kıbrıs noktasını birbirine bağlayacak modern bir güzergah ihtiyacı, maalesef yıllardır bir türlü gerçeğe dönüşmedi. Proje için ilk teklifler 2019'da alınırken, Yunan inşaat firması INTRAKAT (AKTOR grubunun bir parçası) ile sözleşme 2021 Mayıs'ında imzalandı. 26 Kasım 2024 olarak belirlenen bitiş tarihi ve başlangıçta 72.979 milyon avro artı KDV olarak öngörülen maliyet, gelinen noktada hayalden uzak. Hatta bu tarihe gelindiğinde projenin yalnızca %21.1'i tamamlanmıştı; bu da planlama ile uygulama arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor.
11 Kasım 2024'te Kamu İşleri Dairesi'nin INTRAKAT'ın sözleşmesini feshetme kararı, dönüm noktası oldu. Müteahhit firmanın takvime uymaması bu radikal adıma neden gösterildi. Ancak AKTOR'un İhale Gözden Geçirme Otoritesi'ne yaptığı itiraz, projenin ilerleyişini Kasım 2024'ten bu yana adeta dondurdu. Bu uzun süreli duraksama, gecikmeleri daha da derinleştirmekle kalmadı, aynı zamanda malzeme maliyetlerinde artışa yol açarak projenin finansal projeksiyonlarının yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kıldı.
Finansal etkiler göz ardı edilemeyecek boyutta. Paphos-Polis Chrysochous yolunun Agia Marinouda-Stroumpi arasındaki 15.5 kilometrelik bölümü için yeni maliyet tahminleri, başlangıçtaki ihaleden dikkate değer ölçüde yüksek bir artışla 92 milyon avro civarına ulaştı. Bu maliyet artışı ve bitmek bilmeyen gecikmeler, yerel halk ve ziyaretçiler için uzun süredir hem bir rahatsızlık hem de potansiyel bir tehlike kaynağı olan yolun tam kapasiteyle hizmete girebilmesi için birkaç yıl daha bekleneceği anlamına geliyor. Bu bölüm için mevcut tahminlere göre tamamlanma süresi önümüzdeki üç yıl içinde gerçekleşecek.
Bu projeleri vuran tekrarlayan sorunlar, sadece anlık finansal ve zamansal etkileri değil, aynı zamanda daha derin sistemik kusurları da ortaya koyuyor. Karmaşık bürokratik ağlar ve müteahhitlerle yaşanan çekişmeli anlaşmazlıklar, kamu altyapı projelerinin nasıl ihale edildiğini ve sonrasında nasıl yönetildiğini düzenleyen yasal ve kurumsal çerçevenin temel bir zayıflığına işaret ediyor. Kıbrıs'ın altyapı gelişimi için önemli bir gösterge olması beklenen 2026 yılına bakıldığında, gecikmelerin ve maliyet aşımlarının bu kalıcı örüntüsü, hayati kamu hizmetlerinin ve olanaklarının verimli ve zamanında sunulmasını sağlamak için mevcut prosedürlerin kapsamlı bir şekilde elden geçirilmesini gerektiriyor.