Uluslararası diplomasi ağır bir darbe aldı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin (DKC) doğusundaki hayati öneme sahip bir liman kenti olan Uvira, M23 isyancılarının kontrolüne geçti. Bu askeri ilerleme, Amerika Birleşik Devletleri arabuluculuğunda, DKC ve Ruanda liderlerinin sadece günler önce imzaladığı bir barış anlaşmasını doğrudan baltalıyor. Washington, Ruanda’yı, yeni doğan bu anlaşmayı ihlal ederek taarruzu düzenlemekle suçlayan sert bir kınama açıklaması yaptı.
Tanganyika Gölü’nün kuzey kıyısındaki Uvira’nın ele geçirilmesi, isyancılar için hem stratejik hem de sembolik açıdan önemli bir kazanım. Kent, kilit bir ticari geçiş noktası olmasının yanı sıra, bölgede askeri varlığı bulunan bir başka ülkenin, Burundi’nin başkenti Bujumbura’nın tam karşısında yer alıyor. Bu durum çatışmayı bir başka ülkenin eşiğine taşıyarak gerilimi tırmandırıyor. Kongolu yetkililer, Güney Kivu eyaletindeki taarruz şiddetlenince yüzlerce sivilin hayatını kaybettiğini bildiriyor.
Bu gelişme, daha yeni bir diplomatik atılım olarak selamlanan umutları kararttı. Geçen hafta, DKC Devlet Başkanı Félix Tshisekedi ve Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame, Kongo’nun maden zengini doğusundaki on yıllardır süren karışıklığı yatıştırmak için Washington’da bir araya gelmişti. Anlaşmanın temel taşlarından biri, Kigali’nin M23 de dahil silahlı gruplara verdiği tüm desteği sonlandırma taahhüdüydü. Ancak, ABD’nin aracılık ettiği bu paktın tarafı olmayan ve Katar’ın kolaylaştırıcılığında ayrı görüşmeler yürüten isyancılar, düşmanlıkları tırmandırmayı tercih etti.
Amerika Birleşik Devletleri’nden gelen tepki net ve sert oldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde konuşan ABD Büyükelçisi Mike Waltz, "Ruanda, bölgeyi artan istikrarsızlığa ve savaşa sürüklüyor" ifadelerini kullandı. Bu suçlama, BM uzmanları ve Batılı ülkelerin, Ruanda’nın Tutsilerin önderlik ettiği M23’e askeri destek sağladığına dair uzun süredir devam eden iddialarını yineliyor. Kigali yönetimi bu iddiaları sürekli reddediyor. Bu saldırı, eski Başkan Donald Trump tarafından övgüyle bahsedilen Amerikan diplomatik çabaları açısından da büyük bir prestij kaybı olarak görülüyor.
Analistler, isyancıların bu hamlesinin zamanlamasını ve ölçeğini, pazarlık pozisyonlarını güçlendirmek için hesaplı bir hareket olarak yorumluyor. BBC’ye konuşan bölge uzmanı Profesör Jason Stearns, "Uvira’ya yönelik saldırı, devam eden tüm müzakerelere meydan okumak anlamına geliyor" dedi. M23’ün kenti "tamamen özgürleştirdik" açıklaması da, isyancı çevrelerde daha fazla toprak kontrolünün, pazarlık masasında daha fazla güç anlamına geldiği düşüncesini ortaya koyuyor.
Sonuçlar ağır ve DKC sınırlarını aşıyor. Çatışma, komşu Burundi’yi daha doğrudan içine çekme tehdidi oluşturarak daha geniş bir bölgesel yangına dönüşme riski taşıyor. Parçalanan barış anlaşması bir boşluk yarattı. ABD, "barışı sabote edenleri" hesap vermeye zorlamak için elindeki tüm araçları kullanacağı uyarısında bulunuyor. Uvira’nın ele geçirilmesi, uluslararası arabulucuları zor durumda bırakmanın ötesinde, Doğu Kongo’yu daha derin bir belirsizliğe sürüklüyor. Kökleşmiş ve karmaşık bir çatışmaya siyasi bir çözüm dayatmanın zorluğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.