Dünya, artan çatışmaların ve belirgin jeopolitik yeniden hizalanmaların yarattığı bir istikrarsızlık girdabına sürükleniyor. Yakın geçmişte Ortadoğu'dan Sudan ve Myanmar'ın cephelerine uzanan olaylar zinciri, yerleşik normların aşındığını ve bölgesel güç dengelerinin yeniden şekillendiğini açıkça ortaya koyuyor. Bu durum, küresel kurallar temelli düzene dair derin endişeleri beraberinde getiriyor.
Basra Körfezi'nde ABD ile İran arasındaki tansiyon kritik bir eşiğe ulaştı. Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın enerji altyapısını "ezici güçle" ve "tamamen yok etmekle" tehdit eden açıklamaları, Beyaz Saray tarafından "sivil kayıplardan sorumlu, haydut, terörist bir rejim"e karşı alınan bir önlem olarak çerçevelense de, bu tür söylemlerin tarihi boyunca İran'ın Körfez komşularına karşı misilleme eylemlerine yol açtığı ve Hürmüz Boğazı gibi hayati enerji tedarik hatlarını tehdit ettiği biliniyor. Eski bir liderden gelen bu söz düellosu bile diplomatik kanallarda yankılanarak bölgesel istikrarın üzerine kara bir gölge düşürüyor.
Eş zamanlı olarak, İsrail ile Hizbullah arasındaki Lübnan'ın güneyindeki süregelen çatışma yoğunlaşıyor ve sivil halk üzerinde ciddi etkiler yaratıyor. İsrail'in "güvenlik tampon bölgesi" oluşturma ve kuzeydeki yerleşim yerlerini koruma amacı doğrultusunda gerçekleştirdiği operasyonlar, Hizbullah'ın lojistik operasyonları için hayati önem taşıyan, Litani Nehri üzerinde bulunan beş köprü de dahil olmak üzere birçok köprünün yıkılmasına neden oldu. Kasım 2024'te hedeflenen olası bir ateşkesin öncesinde, Lübnan'da bine yakın insanın, aralarında çok sayıda çocuğun ve sağlık çalışanının hayatını kaybettiği, bir milyondan fazla kişinin yerinden edildiği ve mevcut insani krizin daha da derinleştiği biliniyor. Yaklaşık on sekiz aydır evlerine dönemeyen İsrailli siviller için ise uzun süreli yerinden edilme ihtimali, bu çözülememiş husumetin kalıcı sonuçlarının acı bir hatırlatıcısı olarak duruyor.
Daha güneyde, Sudan'daki insani felaket endişe verici boyutlara ulaşıyor. Dün, Doğu Darfur'daki El-Daein Öğretim Hastanesi'nin orduya ait bir drone saldırısına uğradığı bildirildi. Bu bölge, Sudan ordusu ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki savaş nedeniyle zaten büyük bir yıkım yaşıyor. Aynı bölgedeki bir pazar yerine yönelik daha önceki bir saldırının ardından gelen bu olay, çocuklar ve sağlık personeli dahil olmak üzere en az altmış dört kişinin öldüğü ve doksana yakın kişinin yaralandığı trajik bir kayba yol açtı. Ordunun saldırılarının RSF'yi mevzilerinden çıkarmaya yönelik olduğu anlaşılsa da, kritik sivil tesislere verilen yan hasar, bu iç çatışmanın acımasız gerçeklerini gözler önüne seriyor.
Bu arada Güneydoğu Asya'da, Myanmar'ın askeri yönetimi, Rusya ile stratejik ortaklığını kullanarak, iç savaşında belirleyici rol oynayan taktikler benimseyip askeri destek alıyor. 2021 darbesinden bu yana, özellikle Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından, yaptırımlarla karşı karşıya kalan iki ülke daha yakın bağlar kurdu. Bu iş birliği çerçevesinde Rusya, Myanmar'a jetler, helikopterler ve dronlar dahil olmak üzere gelişmiş hava savunma sistemleri, kritik istihbarat ve muharebe yöntemleri tedarik etti. ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü'nden kıdemli araştırmacı Ian Storey'e göre, "Cunta, Rus taktiklerini kopyalayarak, zorunlu askerleri isyancı güçlere karşı insan seli saldırılarında kullanıyor." Bu "et saldırıları"nın benimsenmesi ve ordu saflarını yaklaşık 100.000 askerle dolduran ülke çapında zorunlu askerliğin başlatılması, cuntaya önemli bir askeri avantaj sağladı. Endişe verici olan, bu taktiklerin sivil yerleşim yerlerine karşı da kullanılması, gücün ayrım gözetmeksizin uygulanmasına ilişkin endişeleri yansıtıyor.
Bu farklı çatışma alanlarındaki genel eğilim, uluslararası hukuka ve insani ilkelere yönelik endişe verici bir saygısızlığa işaret ediyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kurucu savcısı Luis Moreno Ocampo'nun da belirttiği gibi, başka bir devletin egemenliğine veya toprak bütünlüğüne karşı silahlı kuvvetlerin kullanılması olarak tanımlanan saldırı eylemleri ciddi bir suç teşkil etmektedir. Bu artan çatışmaların ve ortaya çıkan jeopolitik ittifakların kaymasının birleşimi, derin bir belirsizlik dönemine işaret ediyor, küresel yönetişimin temellerini zorluyor ve acil diplomatik ilgi gerektiriyor.