Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasındaki jeopolitik gerilim, son 48 saatte beklenmedik bir ivme kazandı. ABD Başkanı Donald Trump'ın, Hürmüz Boğazı'nın derhal ve kesintisiz olarak yeniden açılması yönündeki sert ültimatomu, küresel enerji piyasalarında şok dalgaları yaratırken, daha geniş çaplı bir çatışma korkusunu da beraberinde getirdi. Tahran'dan gelen misilleme niteliğindeki söylemler ve peş peşe gelen askeri eylemler, Ortadoğu'yu yüksek alarm durumuna soktu.
Dört haftadır süregelen bu konfrontasyon, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'ın hayati enerji sektörüne yönelik koordineli saldırısıyla başladı. İsrail güçlerinin, önemli bir doğalgaz sahası ve işleme tesislerinin yanı sıra çeşitli eyaletlerdeki petrol depolarını hedef aldığı bildirildi. Bu agresif adıma Tahran'dan hızlı ve sert bir karşılık geldi. İran, komşu ülkelere yönelik saldırılar düzenlediğini duyurdu; Katar'ın Ras Laffan Endüstriyel Şehri ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Fujairah petrol terminali gibi kritik enerji merkezleri ile Suudi Arabistan ve Kuveyt'teki tesislere yönelik saldırılar gerçekleştirildi. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tedarikinin can damarı olan stratejik Hürmüz Boğazı da İran'ın mayınlama operasyonlarına maruz kaldı, bu da deniz trafiğini daha da tehlikeye attı.
Bu tırmanan krizin etkileri anında ve derinden hissedildi. Petrol fiyatları fırlarken, Brent ham petrolü hostilities başlangıcındaki varil başına 72 dolardan 9 Mart'ta 120 doların üzerine çıktı, ardından 100 dolar civarına yerleşti. Avrupa'da doğalgaz fiyatları da tek haftada yüzde 35'e varan şaşırtıcı bir artışla küresel enflasyon ve ekonomik istikrarsızlık endişelerini körükledi. Irak'ın yabancı şirketlerce işletilen petrol sahalarında mücbir sebep ilan etmesi ve hatta Dubai'nin finans bölgesinin İran'ın insansız hava aracı saldırısı nedeniyle kesintiler yaşaması, bu aksaklığın finansal piyasaların ötesine geçtiğini gösteriyor. Yemen'deki Husiler de Kızıldeniz'de hayati bir nakliye yolu olan bölgede Liberya bandıralı bir petrol tankerini hedef alarak deniz istikrarsızlığına katkıda bulundu.
Durumun ciddiyeti, İran'dan gelen füze ateşi sinyali veren hava saldırısı sirenlerinin İsrail genelinde çalmasıyla daha da belirginleşti. İran Meclis Başkanı Mohammad Baqer Qalibaf, İran'ın enerji santrallerine yönelik herhangi bir saldırının Ortadoğu genelinde enerji altyapısında geri dönüşü olmayan yıkıma yol açacağı yönünde ürkütücü bir uyarıda bulundu. İran balistik füze fırlatmalarının menzilinin, Hint Okyanusu'ndaki ABD-İngiliz askeri üssü Diego Garcia'ya kadar ulaştığı bildiriliyor, bu da küresel bir yangın potansiyelini gözler önüne seriyor.
Analistler, özellikle Hürmüz Boğazı'nın uzun süre tehlike altında kalması durumunda, 1970'lerin krizlerini anımsatan küresel bir enerji şoku uyarısında bulunuyor. Bu kritik su yolundaki mayınların temizlenmesinin lojistik zorluğu, nakliye, petrokimya ve hatta gıda fiyatları üzerinde uzun vadeli etkiler yaratabilir. Bazı tahminler, çatışmanın birkaç ay sürmesi halinde petrol fiyatlarının varil başına 95 dolara doğru kademeli olarak düşeceğini öngörse de, zaten zor durumda olan Suriye ve Lübnan gibi ekonomiler ile enerji sıkıntısı çeken Mısır üzerindeki anlık etkiler şiddetli olacak. Bölgedeki hassas denge, küresel ekonomi için yıkıcı sonuçları olabilecek daha geniş bir çatışma hayaletiyle birlikte pamuk ipliğine bağlı durumda.