**LEFKOŞA –** Kıbrıs Türk enerji sektöründe, adanın enerji haritasını kökten değiştirebilecek bir hamle olarak değerlendirilen, elektrik piyasasının yeniden tek alıcılı modele döndürülmesi teklifi etrafında yoğun bir tartışma alevlendi. Bu potansiyel paradigma değişimi, aynı zamanda Yunanistan ile Kıbrıs'ı birbirine bağlayacak iddialı "Great Sea Interconnector" (GSI) projesinde kritik bir teknik dönüm noktasına ulaşıldığı bir zamana denk geliyor.
Piyasa reformu teklifinin arkasındaki itici güç, Ekim 2025'te ticari operasyonlarına başlayan mevcut rekabetçi çerçevenin, tüketiciler için beklenen elektrik fiyatı düşüşlerini sağlamakta yetersiz kaldığı yönündeki endişeler. Tek alıcılı modeli savunan Odysseas Michaelides, Kıbrıs Elektrik Kurumu'nun (AHK) tüm üreticilerden elektrik tedarikinin tek alıcısı rolünü yeniden üstlenmesi gerektiğini açıkça dile getirdi. Bu, birden fazla üreticinin şebekeye elektrik sağlamak için yarıştığı mevcut rekabetçi piyasadan önemli bir sapma anlamına geliyor. Michaelides, kilowatt-saat başına yaklaşık beş cent olduğu iddia edilen elektrik üretim maliyetlerinin, yirmi iki cent gibi çok daha yüksek oranlardan tedarik edildiğini belirterek, piyasa verimliliği ve potansiyel kar vurgunculuğu sorularını gündeme getirdi.
Enerji söylemine karmaşıklık katan bir diğer unsur ise, bazı yenilenebilir enerji üreticilerinin orantısız derecede büyük kazançlar elde ettiğine dair iddialar. Bu endişeler ve Avrupa Komisyonu'nun belirli ekonomik sektörlerin vergilendirilmesine ilişkin rehberliğine atıfta bulunularak, yenilenebilir enerji üretimine özel bir vergi getirme olasılığı da masaya yatırıldı. Ancak, Kıbrıs İletim Sistemi Operatörü tarafından sağlanan veriler daha nüanslı bir tablo çiziyor. Rekabetçi piyasanın devreye girmesinden bu yana, özellikle bol güneş ışığı alan dönemlerde yenilenebilir enerji için ortalama üretim maliyetinin yaklaşık on bir ve on iki cent arasında değiştiğini gösteriyor. Bu rakam, Michaelides'in belirttiği daha yüksek tedarik maliyetleriyle çelişerek, basit bir yüksek-düşük fiyat ikilemi yerine daha karmaşık bir gerçekliğe işaret ediyor.
Eş zamanlı olarak, Kıbrıs'ın enerji güvenliği ve entegrasyon stratejisinin temel taşı olan GSI projesi de kritik bir aşamaya ulaştı. Bu çığır açan denizaltı güç bağlantısı için planlanan denizaltı kablolarının kritik bir derin deniz testi, İtalya'nın Sicilya adasının batısındaki sularda başarıyla tamamlandı. Fransız kablo üreticisi Nexans, özel gemisi Nexans Aurora'yı kullanarak titiz denemeyi gerçekleştirdi. 525 kV yüksek gerilim doğru akım (HVDC) kablo bölümlerinin yaklaşık 3.000 metre derinliğe indirilmesi, su altında birleştirilmesi ve ardından geri alınmasını içeren testler yapıldı. Kablolar, endüstri standartlarının %30 üzerinde voltaj seviyelerinde çalıştırılarak kapsamlı elektriksel testlere tabi tutuldu ve deniz tabanının aşırı basınç ve koşullarına karşı bütünlüklerini ve operasyonel hazır olduklarını doğrulamak için titiz görsel incelemelerden geçti.
Bu derin deniz testinin başarıyla tamamlanması, küresel olarak en uzun ve en derin denizaltı güç bağlantılarından biri olmaya aday GSI için vazgeçilmez bir başarıdır. Bu tür sofistike altyapıların benzeri görülmemiş derinliklerde kurulmasının ve işletilmesinin teknik fizibilitesini kesin olarak doğrulamakta ve önemli mühendislik ve lojistik endişelerini gidermektedir. GSI projesi ilerlerken, Kıbrıs'ın enerji piyasası yapısına ilişkin iç tartışmalar da devam ediyor ve adanın giderek karmaşıklaşan küresel enerji ortamında enerji uygunluğunu ve güvenliğini sağlama konusundaki çok yönlü yaklaşımını vurguluyor. Önerilen piyasa reformunun sonucu, elektriğin nasıl üretildiği, tedarik edildiği ve nihayetinde Kıbrıs'taki tüketicilere dağıtıldığı konusunda önemli bir dönüşüme işaret edebilir.