Orta Doğu'da tırmanan gerilim, petrol fiyatlarında varil başına 120 doları aşan rekor bir yükselişe neden olurken, küresel ekonominin kaçınılmaz bir "stagflasyon" tehlikesiyle karşı karşıya olduğuna dair uyarılar giderek artıyor. Finans dünyasının önde gelen isimleri, yüksek enflasyonla durgun ekonomik büyümenin zehirli bir bileşimi olan bu tablonun küresel ekonomi için kaçınılmaz bir gerçeklik haline geldiği endişesini dile getiriyor.
Piyasalar, Nisan 2020'den bu yana en sert günlük yükselişlerinden birini yaşarken, Batı Teksas Ham Petrolü (WTI) Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaşarak kısa süreliğine varil başına 110 doları aştı. Brent petrolü de benzer bir yükselişle zirvede 114 doları gördükten sonra Pazartesi öğleden sonra 100 dolar civarına yerleşti. Bu ani fiyat artışının temelinde, bölgedeki jeopolitik tansiyonun yükselmesi ve bunun sonucunda petrol tedarik zincirlerinde yaşanan ciddi aksaklıklar yatıyor. Küresel ham petrol ve doğal gaz ihracatının yaklaşık beşte birini oluşturan Hürmüz Boğazı'ndaki tanker geçişlerinin sekteye uğraması da bu durumu körükledi.
Piyasalardaki tedirginliğe karşılık, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 ülkeden yetkililer Salı günü Paris'te acil bir toplantı düzenledi. Ajansın, fiyatları kontrol altına almak ve piyasa dengesini yeniden sağlamak amacıyla, daha önceki 2022 yılındaki koordineli çabaları gölgede bırakacak ölçekte stratejik petrol rezervlerini serbest bırakmayı değerlendirdiği anlaşılıyor. Eş zamanlı olarak, G7 ülkelerinin liderleri de bu krizin ekonomik yansımalarını görüşmek üzere bugün video konferansla bir araya gelecek.
Piyasalardaki bu çalkantının arkasında, bölgedeki enerji altyapısına ve ticari gemilere yönelik saldırılar ile Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak gibi kilit üreticilerin ham petrol üretimini azaltma kararlarının olduğu görülüyor. Güvenlik endişeleri ve operasyonel kısıtlamalar nedeniyle alınan bu üretim kesintileri, arz endişelerini daha da artırdı. Ayrıca, İran'ın merkezine ve Beyrut'taki Hizbullah altyapısına yönelik yeni saldırı raporları, Bağdat yakınlarındaki bir ABD diplomatik tesisine ve Suudi Arabistan'ın kuzeyindeki Cevf bölgesine yönelik ele geçirilen dronlar, bölgedeki istikrarsızlığı derinleştirdi. Bahreyn'deki Bapco petrol rafinerisinde de dumanların yükseldiği bildiriliyor.
deVere Group CEO'su Nigel Green, hakim ruh halini şöyle özetledi: "Dünya, küresel bir stagflasyon tehdidiyle karşı karşıya kalma olasılığıyla yüzleşiyor." Green, stagflasyonu "yükselen enflasyon ve yavaşlayan ekonomik büyümenin zehirli bir kombinasyonu" olarak tanımlayarak, "Fiyatlar hızla yükselirken ekonomiler zayıflıyor, bu da politika yapıcıların elinde çok az etkili araç bırakıyor" dedi. Bu ikili tehdit, yaşam maliyetini ve iş yapma maliyetini aynı anda artırırken ekonomik genişleme kapasitesini de daralttığı için önemli bir meydan okuma sunuyor.
Bu gelişmelerin etkisi küresel piyasalarda şimdiden hissediliyor. Asya borsaları, yatırımcıların gelecekteki büyüme beklentilerini ve enflasyon görünümünü yeniden değerlendirmesiyle keskin bir düşüş yaşadı. Hürmüz Boğazı'ndan geçişin artan riskleri, birçok tankerin transit geçmekten kaçınmasına neden olarak arzı daha da kısıtlıyor. Petrol üreticileri için hızlı fiyat artışı, görünüşte faydalı olsa da, üretimin aksamasıyla birlikte depolama kapasitesiyle ilgili zorluklara yol açtığı bildiriliyor. Bu faktörlerin bir araya gelmesi, hane halkları ve işletmelerin önemli ölçüde daha yüksek faturalarla ve artan operasyonel maliyetlerle karşılaşabileceğini, aynı zamanda ekonomik büyümenin ciddi şekilde sekteye uğrayacağını gösteriyor. İran'ın yeni dini lideri olarak Mojtaba Khamenei'nin atanma ihtimali ve eski ABD Başkanı Donald Trump gibi isimlerin "İran'ın nükleer tehdidini yok etmek" yönündeki açıklamaları, zaten değişken olan jeopolitik ve ekonomik senaryoya karmaşıklık ve belirsizlik katıyor.