**LEFKOŞA, KIBRIS** – Kıbrıs'ta milletvekili dokunulmazlığının kapsamı ve uygulanmasına ilişkin uzun süredir devam eden tartışma, görevdeki bir milletvekiline yönelik şiddet iddiaları sonrası yeniden ve acil bir şekilde alevlendi. Bu durum, eleştirenlerin yasama görevleriyle tamamen ilgisiz eylemleri için milletvekillerini hesap vermekten koruduğunu savunduğu anayasal bir hükmü yeniden gündeme getirerek, hızlı ve kararlı bir değişiklik çağrısını tetikledi.
Mevcut tartışmanın fitilini ateşleyen olay, Disy partisinden milletvekili Nikos Sykas'ın, partneri tarafından ev içi şiddet iddialarıyla karşı karşıya kalması. Durumun vahameti, Başsavcılık makamının Sykas'ı sorgulamaya başlayabilmek için Yüksek Mahkeme'den açık izin almak zorunda kalmasıyla daha da belirginleşti. Bu prosedürel engel, dokunulmazlığın sağladığı geniş korumayı gözler önüne seriyor. Kamuoyunda ve siyasetin bir kesiminde hakim olan algı, mevcut çerçevenin milletvekillerine suç teşkil eden şahsi fiilleri için sıradan hukukun erişemeyeceği bir dokunulmazlık zırhı sağladığı yönünde.
Bu, Kıbrıs parlamento tarihinin hiç de yabancısı olmadığı bir durum değil. Dokunulmazlık imtiyazının, usulsüzlük iddialarına yönelik soruşturmaları savuşturmak için kullanıldığı pek çok örnek mevcut. Andreas Themistocleous ve Giorgos Perdikis gibi eski milletvekilleri de daha önce bu güvencenin kötüye kullanıldığına dair görüşlerini dile getirmişti. Perdikis, bu konuyu ele almak için 2012'de bir önerge sunarak, dokunulmazlık ayrıcalığının aşılmasına ilişkin endişelerin on yılı aşkın süredir devam ettiğini gösteriyor. Eski Bakan Ionas Nicolaou tarafından 2016'da benzer yasal girişimlerde bulunulmuş, 2021'de ilgili bir tasarıda değişiklikler yapılmış olsa da, anayasal engelin özü korunmuş durumda.
Kıbrıs Anayasası'nda yer alan milletvekili dokunulmazlığının temel amacı, yasama organı üyelerini görevlerini yerine getirirken, özellikle de Temsilciler Meclisi'nde görüş belirtirken veya oy kullanırken maruz kalabilecekleri haksız baskı veya tehditlerden korumaktır. Bu düzenlemenin ardındaki mantık, dışsal baskılardan uzak, sağlam bir parlamento tartışmasını güvence altına almak. Ancak, mevcut yorum ve uygulama, görevdeki bir milletvekilinin gerçekleştirdiği tüm eylemleri kapsayarak, herhangi bir kovuşturma için yargısal onay gerektiriyor. Bu süreç, pek çok kişi tarafından modern bir demokraside demode bir uygulama olarak görülüyor.
Bu uzun soluklu tartışmanın yansımaları önemli. Hukuk İşleri Komitesi, bu görüşmelerin sıkça yapıldığı bir platform olsa da, somut ilerleme çoğu zaman daha fazla çalışma yapılması gerektiği yönündeki tercihler veya anayasal reformun niteliği konusundaki fikir birliği eksikliği nedeniyle sekteye uğruyor. Bazıları, diğer ülkelerin milletvekili dokunulmazlığını nasıl ele aldıklarına dair karşılaştırmalı analizler yapılmasını öneriyor. Ancak bu öneri, eleştirenler tarafından somut eylemleri geciktirme taktiği olarak görülüyor. Reform yanlılarının işaret ettiği risk ise, dokunulmazlığı yalnızca parlamento faaliyetleriyle sınırlayan bir anayasa değişikliği olmadan, milletvekillerinin trafik suçlarından daha ciddi iddialara kadar geniş bir yelpazedeki fiilleri için fiili bir hesap verebilirlik kalkanına sahip olmaya devam etmesidir.
Değişim ihtiyacı, israf edilen yargı kaynakları ve kamu güvenindeki aşınma algısıyla daha da güçlendi. Yüksek Mahkeme'nin rutin soruşturmalar için izin verme sürecine dahil olması, bazıları tarafından gereksiz bir yük olarak görülüyor. Mevcut parlamento dönemi ilerledikçe, bu anayasal eksikliğin mevcut yasama dönemi sonuna kadar giderilmesi yönünde elle tutulur bir baskı hissediliyor. Aksi takdirde, tartışma ve eylemsizlik döngüsü, pek çok gözde hukukun üstünlüğü ilkesini zedeleyen bir sistemi sürdürecektir. Önümüzdeki aylar, Kıbrıs'ın parlamento işlevini koruma ihtiyacı ile tüm vatandaşları, seçilmiş temsilcileri dahil, eylemlerinden sorumlu tutma zorunluluğunu nihayet uzlaştırıp uzıştıramayacağını belirlemede kritik öneme sahip olacaktır.