Η κατάσταση των νεκροταφείων στην Κύπρο, τόσο στο νότο όσο και στο βορρά, δεν είναι καθόλου ενθαρρυντική. Πολλά από αυτά τα ιερά χώματα, τόπους μνήμης και σεβασμού, έχουν αφεθεί στην τύχη τους, με αποτέλεσμα την εγκατάλειψη, την φθορά και την εξαφάνιση σημαντικών μνημείων. Ωστόσο, μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε πέρυσι ως ένα ουσιαστικό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, δείχνει τώρα τα πρώτα, δειλά σημάδια προόδου, προκαλώντας συγκρατημένη αισιοδοξία.
Η διζωτική τεχνική επιτροπή για την πολιτιστική κληρονομιά, υπεύθυνη για την αποκατάσταση αυτών των ευαίσθητων χώρων, εργάζεται πυρετωδώς σε ένα έργο που αφορά 30 νεκροταφεία – 15 τουρκοκυπριακά και 15 ελληνοκυπριακά. Η πρωτοβουλία αυτή, που ανακοινώθηκε επίσημα από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, πέρυσι τον Μάρτιο, έχει ως στόχο να αναγνωρίσει την βαθιά ανθρωπιστική σημασία αυτών των χώρων.
Ο Τουρκοκύπριος συμπρόεδρος της επιτροπής, Αλί Τουντσάι, τόνισε πρόσφατα την σοβαρότητα της κατάστασης: "Η κατάσταση και στις δύο πλευρές δεν είναι καθόλου ενθαρρυντική. Πολλά νεκροταφεία, μαυσωλεία και επιτύμβιες στήλες είτε είναι σε κακή κατάσταση είτε έχουν εξαφανιστεί." Η ειλικρινής αυτή εκτίμηση υπογραμμίζει την έκταση της πρόκλησης, αποκαλύπτοντας την εκτεταμένη φθορά και απώλεια που έχει συντελεστεί με τα χρόνια.
Η διαδικασία αποκατάστασης περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Οι εργασίες επικεντρώνονται σε θεμελιώδεις επισκευές, όπως η ανακατασκευή των περιμετρικών τειχών, ο καθαρισμός της υπερβολικής βλάστησης που συχνά καλύπτει τους χώρους, και η προσεκτική επιδιόρθωση των υφιστάμενων επιτύμβιων στηλών. Αυτές οι ενέργειες αποσκοπούν όχι μόνο στην αποκατάσταση της φυσικής ακεραιότητας, αλλά και στην προσφορά μιας δόσης αξιοπρέπειας και σεβασμού στους αποθανόντες και τις οικογένειές τους.
Αυτή η προσπάθεια αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την προώθηση της διακοινοτικής κατανόησης και συνεργασίας. Αντιμετωπίζοντας από κοινού ένα παγκοσμίως αναγνωρισμένο ανθρωπιστικό ζήτημα, οι δύο κοινότητες συμμετέχουν σε μια απτή πράξη συμφιλίωσης. Η αποκατάσταση των νεκροταφείων θεωρείται κάτι παραπάνω από μια αρχιτεκτονική ή ιστορική προσπάθεια. Ενσωματώνει μια βαθιά αίσθηση ηθικής ευαισθησίας, αναγνωρίζοντας τους συναισθηματικούς και οικογενειακούς δεσμούς που αντιπροσωπεύουν αυτοί οι χώροι.
Πρόσφατες παρατηρήσεις της απεσταλμένης του ΟΗΕ, Μαρίας Άνχελας Χολγκίν, προσφέρουν μια αχτίδα ελπίδας. Τον Σεπτέμβριο, επισκέφθηκε δύο νεκροταφεία που ανακαινίζονται: ένα τουρκοκυπριακό στο Τόχχι και ένα ελληνοκυπριακό στην Παλαικήθρο. Μετά τις επισκέψεις της, η Χολγκίν εξέφρασε την ενθάρρυνσή της, σημειώνοντας ότι "ενθαρρύνθηκε ιδιαίτερα ακούγοντας από τους Κτορή και Τουντσάι για την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην αποκατάσταση των νεκροταφείων." Ο ελληνοκύπριος συμπρόεδρος της επιτροπής, Σώτος Κτορής, ήταν επίσης παρών, υπογραμμίζοντας τη συνεργατική φύση του έργου.
Στο μέλλον, η πρωτοβουλία σχεδιάζεται να είναι βιώσιμη. Μόλις ολοκληρωθούν οι αρχικές εργασίες, θα δοθεί στις οικογένειες η δυνατότητα να συνεισφέρουν οικονομικά στην ατομική αποκατάσταση συγκεκριμένων τάφων, εξατομικεύοντας περαιτέρω τη φροντίδα αυτών των σημαντικών χώρων. Αυτή η σταδιακή προσέγγιση υποδηλώνει μια μακροπρόθεσμη δέσμευση για τη διατήρηση της κοινής κληρονομιάς της Κύπρου και την οικοδόμηση ενός πιο αρμονικού μέλλοντος, ένας επιμελώς επισκευασμένος τάφος κάθε φορά.