Στο κέντρο μιας σύγχρονης πόλης, ένας σιωπηλός μάρτυρας του παρελθόντος βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σφοδρής αντιπαράθεσης. Στο Στρόβολο, μια παλιά δεξαμενή νερού, χτισμένη πριν από δύο αιώνες, απειλείται με καταστροφή από τα σχέδια για έναν νέο, τετράρριχτο αυτοκινητόδρομο. Η σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για σύγχρονη υποδομή και την υποχρέωση διαφύλαξης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς έχει φτάσει στο κοινοβούλιο, αναδεικνύοντας ένα δίλημμα που χαρακτηρίζει την εποχή μας.
Η δεξαμενή, κτισμένη γύρω στο 1817 με τη στήριξη του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, δεν είναι απλώς ένας παλιός λάκκος. Ήταν ένα σημαντικό έργο δημόσιας ωφέλειας, που εξασφάλιζε νερό για τις τοπικές κοινότητες. Οι εντυπωσιακές της διαστάσεις (26 επί 26 μέτρα) και η κατασκευή της από τοπικό ασβεστόλιθο και υλικά από τον κοντινό ποταμό, μαρτυρούν μια προηγμένη υδραυλική τεχνογνωσία για τα τότε δεδομένα. Η παρουσία της χαράχτηκε ακόμα και στον περίφημο χάρτη του Κίτσενερ, το 1883. Σήμερα, στέκει μέσα στο γραμμικό πάρκο Στροβόλου, δίπλα στο μουσείο Αρχιεπισκόπου Κυπριανού, ως μια απτή ανάμνηση της αγροτικής κληρονομιάς της περιοχής.
Το πρόβλημα ξέσπασε όταν η πορεία του προτεινόμενου αυτοκινητόδρομου, που θα συνδέει τη Λεωφόρο Στροβόλου με τη Λεωφόρο Αρχαγγέλου Μιχαήλ, διαγράφηκε να κόβει ακριβώς από τη θέση της. Η υπόθεση εξετάστηκε από την Επιτροπή Ελέγχου της Βουλής, όπου φάνηκε να υπάρχει σπάνια ομοφωνία μεταξύ περιβαλλοντολόγων και κρατικών φορέων. Τα Τμήματα Αρχαιοτήτων, Δημοσίων Έργων και Πολεοδομίας, συμφωνούν πλέον: για να σωθεί ο μνημειακός χώρος, η διαδρομή του δρόμου πρέπει να αλλάξει ριζικά, υψώνοντας τον σε μια υπερυψωμένη διάβαση που θα αφήνει την αρχαία δεξαμενή ανέπαφη από κάτω.
«Θα ήταν ένα σοβαρό ιστορικό σφάλμα και ένα πλήγμα για την πολιτιστική μας κληρονομιά», δηλώνει κατηγορηματικά η Κατερίνα Χατζηστύλλη, Αντιπρόεδρος του Κινήματος Οικολόγων. Η κ. Χατζηστύλλι θυμίζει ακόμα ότι το νερό της δεξαμενής ήταν γνωστό στους ντόπιους ως «το νερό του δεσπότη», ένας όρος που δείχνει τη βαθειά κοινωνική και συναισθηματική της σύνδεση με την κοινότητα.
Η πρόταση για υπερυψωμένη διάβαση φαίνεται να είναι ο μόνος βιώσιμος συμβιβασμός. Ωστόσο, αυτή η λύση συνεπάγεται επανασχεδιασμό του έργου, με πιθανές επιπτώσεις στο χρονοδιάγραμμα και το κόστος. Η εναλλακτική, η συνεχιζόμενη πορεία με τα αρχικά σχέδια, σημαίνει την ολοσχερή εξάλειψη ενός σπάνια, ολοκληρωμένου μνημείου που έχει επιβιώσει από την Οθωμανική περίοδο.
Η απόφαση που επικρατεί είναι βαθύτερα συμβολική. Δοκιμάζει την ικανότητά μας να μην θυσιάζουμε την ιστορία στο βωμό της – πραγματικής ή υποτιθέμενης – ανάπτυξης. Το πορίσμα αυτής της διαμάχης δεν θα καθορίσει μόνο τη μοίρα μιας παλιάς δεξαμενής, αλλά θα χάραξει το δρόμο για το πώς η Κύπρος αντιμετωπίζει την πρόκληση του να χτίζει το μέλλον, χωρίς να σβήνει τα ίχνη του παρελθόντος.