Μια αίσθηση ανησυχίας διαχέεται στην αφρικανική ήπειρο, καθώς οι διμερείς συμφωνίες χρηματοδότησης για την υγεία, που προωθούνται από την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, και ειδικότερα στο πλαίσιο της παγκόσμιας στρατηγικής τους για την υγεία "America First", βρίσκονται υπό έντονο έλεγχο. Τουλάχιστον δεκαεπτά αφρικανικές χώρες έχουν συνάψει αυτές τις συμφωνίες, εξασφαλίζοντας ουσιαστική οικονομική βοήθεια. Ωστόσο, οι νέες λεπτομέρειες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας υποδηλώνουν ότι αυτές οι συμφωνίες ενδέχεται να έχουν ένα "τσουχτερό τίμημα", διακυβεύοντας την εθνική κυριαρχία και την ηθική κατανομή ζωτικών υπηρεσιών υγείας.
Η προσέγγιση των ΗΠΑ, που χαρακτηρίζεται από την στροφή προς την άμεση διμερή δέσμευση και την εμφανή απομάκρυνση από πολυμερή πλαίσια όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), έχει καταλήξει σε μια σειρά από περίπλοκα Μνημόνια Συνεργασίας (MoU). Αυτές οι συμφωνίες, αν και φαινομενικά αποσκοπούν στην ενίσχυση των υποδομών υγείας και της παροχής υπηρεσιών, φέρεται να ενσωματώνουν αυστηρές προϋποθέσεις που έχουν προκαλέσει σημαντική ανησυχία στις κυβερνήσεις που λαμβάνουν τη βοήθεια, αλλά και σε διεθνείς οργανώσεις υπεράσπισης. Αυξάνονται οι ανησυχίες σχετικά με απαιτήσεις για ανεμπόδιστη πρόσβαση σε ευαίσθητα δεδομένα ασθενών, την παραχώρηση βιολογικών πόρων, και την επιβολή αμερικανικών ρυθμιστικών εγκρίσεων για νέες ιατρικές τεχνολογίες και φαρμακευτικά προϊόντα.
Η ένταση αυτή είναι ιδιαίτερα αισθητή στη Ζιμπάμπουε, όπου ο Πρόεδρος Έμερσον Μνάγκουαγκου έχει επίσημα αναστείλει τις διαπραγματεύσεις για ένα πακέτο χρηματοδότησης υγείας ύψους 350 εκατομμυρίων δολαρίων. Σύμφωνα με επιστολή του Άλμπερτ Τσιμπίντι, Γραμματέα Εξωτερικών Υποθέσεων και Διεθνούς Εμπορίου της Ζιμπάμπουε, το προτεινόμενο MoU κρίθηκε "μονόπλευρο" και άμεση απειλή για την "κυριαρχία και την ανεξαρτησία" του έθνους. Αυτή η αποφασιστική ενέργεια υπογραμμίζει ένα αυξανόμενο αίσθημα μεταξύ ορισμένων Αφρικανών ηγετών ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την ουσιαστική βοήθεια για την υγεία ως εργαλείο για να ασκήσουν αδικαιολόγητη επιρροή και να εξασφαλίσουν παραχωρήσεις πέραν του άμεσου τομέα της υγείας.
Οι επιπτώσεις αυτών των αυστηρών όρων γίνονται αισθητές και αλλού. Στην Κένυα, έχει ξεκινήσει νομική αμφισβήτηση, που πηγάζει από τις προϋποθέσεις κοινής χρήσης δεδομένων εντός της συμφωνίας βοήθειας για την υγεία. Εν τω μεταξύ, μια προτεινόμενη συμφωνία βοήθειας για την υγεία με τη Ζάμπια, αξίας άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων και διάρκειας μιας δεκαετίας, αντιμετωπίζει έντονο έλεγχο. Διέρρευσαν προσχέδια που υποδηλώνουν ότι η συμφωνία θα μπορούσε να υποχρεώσει τη Ζάμπια όχι μόνο σε μακροχρόνια δέσμευση για την κοινή χρήση ιατρικών αρχείων, αλλά ενδεχομένως και σε παραχωρήσεις στον κερδοφόρο μεταλλευτικό της τομέα, μια προοπτική που έχει προκαλέσει έντονες επικρίσεις. Η Άσια Ράσελ, διευθύντρια του οργανισμού υπεράσπισης για το HIV Health Gap, χαρακτήρισε τέτοιες πιθανές απαιτήσεις ως "ξεδιάντροπη εκμετάλλευση", υποστηρίζοντας ότι οι "υπηρεσίες υγείας που σώζουν ζωές" γίνονται προϋπόθεση για "την λεηλασία του ορυκτού πλούτου της χώρας".
Περισσότερο περίπλοκη είναι η κατάσταση, καθώς αναφορές δείχνουν ότι η χρηματοδότηση των ΗΠΑ για τη Νιγηρία εξαρτάται από τις ενέργειες της κυβέρνησης σχετικά με τη δίωξη των Χριστιανών, γεγονός που απεικονίζει ένα ευρύτερο μοτίβο προϋποθέσεων της βοήθειας σε συγκεκριμένα πολιτικά ή κοινωνικά αποτελέσματα. Αυτή η στρατηγική μετατόπιση, που περιλαμβάνει την αναφερόμενη διάλυση της Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ (USAID), σηματοδοτεί μια σκόπιμη επανευθυγράμμιση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, δίνοντας προτεραιότητα στις άμεσες κυβερνητικές συνεργασίες και εδραιώνοντας την αμερικανική επιρροή στην ήπειρο. Το σκεπτικό πίσω από αυτές τις απαιτήσεις, σύμφωνα με παρατηρητές, έγκειται στην αποφασιστικότητα της αμερικανικής διοίκησης να εδραιώσει και να στερεοποιήσει τα στρατηγικά της συμφέροντα μέσω αυτών των φαινομενικά ανθρωπιστικών καναλιών.
Οι επιπτώσεις αυτού του εξελισσόμενου τοπίου είναι βαθιές. Καθώς οι αφρικανικές χώρες παλεύουν με τις διπλές επιταγές της εξασφάλισης ζωτικής χρηματοδότησης για την υγεία και της διαφύλαξης της αυτονομίας τους, ο κίνδυνος τα ζωτικά προγράμματα δημόσιας υγείας να μπλεχτούν σε γεωπολιτικές διαπραγματεύσεις είναι μεγάλος. Η αυξανόμενη δυσαρέσκεια και η πιθανότητα οι χώρες να απορρίψουν ή να αναστείλουν αυτά τα πακέτα βοήθειας υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για μια πιο δίκαιη και διαφανή προσέγγιση στις διεθνείς συνεργασίες για την υγεία, μια προσέγγιση που σέβεται την εθνική κυριαρχία και δίνει προτεραιότητα στην ευημερία των πολιτών πάνω απ' όλα.