**Γενεύη, Ελβετία** – Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, σε μια εποχή που η ένταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν κορυφώνεται, με την τρίτη γύρο έμμεσων διαπραγματεύσεων να ξεκινά σήμερα στη Γενεύη. Με την Ουάσινγκτον να υιοθετεί ολοένα και πιο «γερακιίστικη» στάση, ενισχύοντας την στρατιωτική της παρουσία και επιβάλλοντας νέες κυρώσεις, οι συνομιλίες αυτές αποτελούν μια εύθραυστη προσπάθεια αποφυγής περαιτέρω κλιμάκωσης και αντιμετώπισης του ακανθώδους πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εντείνει την εκστρατεία πίεσης, με στόχο, όπως δηλώνει, να αναγκάσει την Τεχεράνη να αποδεχθεί μια αναθεωρημένη πυρηνική συμφωνία. Αυτή η στρατηγική περιλαμβάνει όχι μόνο διπλωματικές προσεγγίσεις, έστω και έμμεσες και με διαμεσολάβηση του Ομάν, αλλά και μια αξιοσημείωτη στρατιωτική ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή. Τις τελευταίες εβδομάδες, χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες, δύο αεροπλανοφόρα και μια ισχυρή δύναμη ναυτικών και αεροπορικών μέσων έχουν αναπτυχθεί, μια ξεκάθαρη επίδειξη ισχύος που έχει αυξήσει τις ανησυχίες στην περιοχή. Παράλληλα, νέες κυρώσεις έχουν επιβληθεί σε οντότητες που εμπλέκονται στο ιρανικό εμπόριο πετρελαίου, με σκοπό να σφίξουν περαιτέρω την οικονομική θηλιά της χώρας.
Αυτές οι κινήσεις γίνονται σε ένα φόντο οξυμένης ρητορικής και παρελθοντικών συγκρούσεων. Τον περασμένο μήνα, ακούστηκαν ευθείες απειλές στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν, και τον Ιούνιο, αμερικανικές δυνάμεις φέρεται να πραγματοποίησαν πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών σε Φορντό και Νατάνζ, περιοχές που θεωρούνται εδώ και καιρό κεντρικές για τις ατομικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης. Οι ΗΠΑ έχουν επανειλημμένα εκφράσει την ανησυχία τους ότι το Ιράν επιδιώκει ενεργά την ανασύσταση του πυρηνικού του προγράμματος με απώτερο σκοπό την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, ισχυρισμός που η Τεχεράνη διαρκώς αρνείται.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, εκφράζοντας συγκρατημένη αισιοδοξία κατά τη συμμετοχή του στις διαμεσολαβημένες συζητήσεις, δήλωσε ότι μια «δίκαιη, ισορροπημένη και ισότιμη συμφωνία» παραμένει εφικτή. Ταυτόχρονα, όμως, επανέλαβε την ακλόνητη δέσμευση του Ιράν στο δικαίωμά του για ειρηνική πυρηνική τεχνολογία και αρνήθηκε κατηγορηματικά οποιαδήποτε πρόθεση ανάπτυξης ατομικού όπλου. Αυτή η θεμελιώδης απόκλιση στις αντιλήψεις – η απαίτηση των ΗΠΑ για επαληθεύσιμες διασφαλίσεις κατά της οπλοποίησης έναντι της δήλωσης του Ιράν περί κυριαρχικών δικαιωμάτων – αποτελεί τον πυρήνα του διπλωματικού αδιεξόδου.
Ο ρόλος της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) παραμένει κρίσιμος, αν και περιορισμένος, σε αυτή την περίπλοκη εξίσωση. Παρόλο που επιθεωρητές της ΙΑΕΑ βρίσκονται στην περιοχή, η ικανότητά τους να διεξάγουν ανεμπόδιστη επαλήθευση σε όλες τις στοχευμένες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις φέρεται να έχει περιοριστεί, τροφοδοτώντας περαιτέρω την διεθνή δυσπιστία και περιπλέκοντας τις προσπάθειες οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ.Ντ. Βανς, διατύπωσε την κεντρική αρχή της κυβέρνησής του με ξεκάθαρο τρόπο: «Η αρχή είναι πολύ απλή: το Ιράν δεν μπορεί να έχει πυρηνικό όπλο. Αν προσπαθήσουν να ξαναχτίσουν ένα πυρηνικό όπλο, αυτό δημιουργεί προβλήματα για εμάς». Αυτή η δήλωση υπογραμμίζει τον αδιαπραγμάτευτο χαρακτήρα της αμερικανικής θέσης, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια αμφιβολίας όσον αφορά τις πιθανές συνέπειες αντιληπτών παραβάσεων.
Η αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής υψηλού ρίσκου μένει να φανεί. Ο τρέχων διπλωματικός ελιγμός, αν και προσφέρει μια αχτίδα ελπίδας για αποκλιμάκωση, επισκιάζεται από βαθιά ριζωμένη δυσπιστία και την αέναη απειλή στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Οι επόμενες ημέρες και εβδομάδες θα είναι κρίσιμες για να διαπιστωθεί εάν ο διάλογος μπορεί να ξεπεράσει τα τρομερά εμπόδια, ή εάν ο αυξανόμενος «καζάνι» θα εκραγεί τελικά. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα, απόλυτα ενήμερη για τις βαθιές επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα και την παγκόσμια ασφάλεια.