Στο καμίνι των συζητήσεων για ένα ενδεχόμενο «διαζύγιο» της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε δύο ταχύτητες, η Κύπρος στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα: θέλει να παραμείνει στον πυρήνα, να βαδίζει στον ίδιο ρυθμό με τους πρωτοπόρους, και όχι να αισθάνεται «περασμένη» από τις εξελίξεις. Ενώ οι ισχυρές οικονομίες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, πιέζουν για έναν πιο ευέλικτο, «πυρηνικό» σχηματισμό κρατών που θα τραβήξει μπροστά, η Λευκωσία επαναλαμβάνει την πάγια επιδίωξή της: να είναι αναπόσπαστο κομμάτι των κεντρικών μηχανισμών της ΕΕ, απορρίπτοντας κάθε ιδέα περιφερειακής συμμετοχής.
Η συζήτηση για μια Ευρώπη πολλαπλών ταχυτήτων, που δεν είναι καινούργια, φούντωσε εκ νέου. Ο λόγος; Μια βιντεοκλήση υπουργών από τις κορυφαίες οικονομίες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Ισπανία. Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών, Λαρς Κλίνγκμπάιλ, το είπε ξεκάθαρα: «Τώρα είναι η ώρα για μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων», οραματιζόμενος μια ομάδα «οδηγών» που θα προωθεί πρωτοβουλίες σε κρίσιμους τομείς όπως η ανταγωνιστικότητα και η άμυνα. Αυτές οι έξι χώρες, σε επόμενη συνάντησή τους, έδειξαν αποφασισμένες να προχωρήσουν, με την προοπτική να ευθυγραμμιστούν αργότερα και άλλα κράτη μέλη.
Η Κύπρος, μέσω του εκπροσώπου του Υπουργείου Εξωτερικών, Θόδωρου Γώτση, έχει διατυπώσει τη στρατηγική της επιταγή: «Στόχος μας είναι να είμαστε όσο το δυνατόν περισσότερο μέσα», δήλωσε ο Γώτσης, τονίζοντας την οπτική της νησιωτικής χώρας. «Το μέλλον μας το βλέπουμε μέσα στην Ευρώπη, σε κάθε πτυχή». Και η Λευκωσία δεν μένει στα λόγια. Ενισχύει ενεργά τις προσπάθειες ενσωμάτωσής της, με επίκεντρο την πλήρη ένταξη στον χώρο Σένγκεν – ένα τεράστιο βήμα για ανεμπόδιστη κίνηση εντός των ευρωπαϊκών συνόρων.
Το σκεπτικό πίσω από την «Ευρώπη δύο ταχυτήτων» πηγάζει από την αίσθηση ακινησίας στην παρούσα Ένωση των 27, ιδίως όσον αφορά την απαίτηση για ομοφωνία σε κρίσιμες αποφάσεις. Η αρχή αυτή, αν και σχεδιάστηκε για συναίνεση, θεωρείται πλέον από κάποιους τροχοπέδη, εμποδίζοντας την ΕΕ να αντιδρά αποτελεσματικά σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον. Η «αντίσταση» ορισμένων κρατών, όπως η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν, με τις επικριτικές αναφορές για τη στάση του απέναντι σε παγκόσμιους παίκτες, ενισχύει το επιχείρημα για μια πιο ευέλικτη λήψη αποφάσεων μεταξύ ομοϊδεατών.
Οι υπουργοί των έξι κορυφαίων οικονομιών έχουν ήδη καταστρώσει ένα φιλόδοξο πρόγραμμα για την επιταχυνόμενη ενσωμάτωσή τους, με μελλοντικές συζητήσεις να εστιάζουν στην ενίσχυση της Ευρωζώνης, την εναρμόνιση στρατιωτικών δυνατοτήτων και τη δημιουργία μιας ισχυρής «Ένωσης Κεφαλαιαγορών». Αυτοί είναι ακριβώς οι τομείς στους οποίους η Κύπρος επιδιώκει να συμμετέχει πλήρως, όχι ως απλός παρατηρητής. Η στρατηγική της θέση και οι οικονομικοί της δεσμοί την καθιστούν δυνητικά πολύτιμη συμβολή στην ευρωπαϊκή άμυνα και οικονομική ανθεκτικότητα.
Η προοπτική μιας «Ευρώπης δύο ταχυτήτων» δεν είναι πρωτόγνωρη, αλλά το τρέχον γεωπολιτικό κλίμα προσδίδει νέα επείγουσα χροιά στις συζητήσεις. Για την Κύπρο, η πρόκληση είναι να διασφαλίσει ότι η ενεργή της στάση στην ενσωμάτωση δεν θα την οδηγήσει στην απομόνωση. Με την προσήλωσή της στο Σένγκεν και την ξεκάθαρη επιθυμία της για βαθιά ενσωμάτωση, η Λευκωσία σηματοδοτεί την πρόθεσή της να παραμείνει ενεργό μέλος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, ανεξαρτήτως των δομικών διαμορφώσεων που μπορεί να προκύψουν. Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι για να δούμε αν η Κύπρος θα καταφέρει να πλοηγηθεί επιτυχώς σε αυτή την εξελισσόμενη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και να εξασφαλίσει τη θέση που επιθυμεί, στην καρδιά της ηπείρου.