**Σουλαουέζι, Ινδονησία** – Μια ανακάλυψη που ανατρέπει τα μέχρι τώρα δεδομένα για την προϊστορία μας έρχεται από ένα απομακρυσμένο σπήλαιο στην Ινδονησία, αλλάζοντας ριζικά την αντίληψή μας για την πρώιμη ανθρώπινη σκέψη και δημιουργικότητα. Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως την παλαιότερη γνωστή ζωγραφιά σπηλαίου στον κόσμο, ένα αποτύπωμα χεριού που χρονολογείται τουλάχιστον 67.800 χρόνια πίσω. Η εντυπωσιακή αυτή ανακάλυψη, σε ένα ασβεστολιθικό σπήλαιο στο νησί Μούνα, ξεπερνά κατά πολύ το προηγούμενο ρεκόρ και προσφέρει αδιάσειστα στοιχεία ότι η τέχνη και η συμβολική έκφραση εμφανίστηκαν πολύ νωρίτερα και σε ευρύτερη γεωγραφική κλίμακα από ό,τι πιστεύαμε.
Το έργο τέχνης, που μοιάζει με περίγραμμα ανθρώπινου χεριού με σκόπιμα τροποποιημένα δάχτυλα για να θυμίζει νύχι, χρονολογήθηκε με μεγάλη ακρίβεια από μια ομάδα Ινδονήσιων και Αυστραλών ερευνητών. Με επικεφαλής τους καθηγητές Adam Brumm και Maxime Aubert του Πανεπιστημίου Griffith, η αποστολή διαπίστωσε ότι τα στρώματα ασβεστίτη που είχαν συσσωρευτεί πάνω από την ώχρα ήταν περίπου 11.000 χρόνια παλαιότερα από αυτά που βρέθηκαν σε ένα παρόμοιο αποτύπωμα χεριού στην Ισπανία, το οποίο κατείχε μέχρι τώρα τον τίτλο του αρχαιότερου. Αυτή η νέα χρονολόγηση αμφισβητεί την παγιωμένη αντίληψη ότι η «δημιουργική έκρηξη» της αφηρημένης σκέψης και της τέχνης περιοριζόταν στην παγωμένη Ευρώπη της Εποχής των Παγετώνων.
Ο καθηγητής Brumm τόνισε τη ριζική αλλαγή στην επιστημονική κοινότητα που επιβάλλει αυτή η ανακάλυψη. «Όταν ήμουν φοιτητής, η επικρατούσα άποψη ήταν ότι η ανθρώπινη δημιουργικότητα άνθισε σε μια συγκεκριμένη γωνιά της Ευρώπης», δήλωσε. «Ωστόσο, τα στοιχεία που ανακαλύπτουμε τώρα στην Ινδονησία, συμπεριλαμβανομένων αφηγηματικών μορφών τέχνης, καθιστούν την ευρωκεντρική οπτική όλο και πιο αβάσιμη». Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του αποτυπώματος περιλάμβανε την πίεση ενός χεριού στον τοίχο του σπηλαίου και στη συνέχεια την εκτόξευση χρωστικής ουσίας, πιθανότατα ώχρας αναμεμειγμένης με νερό, γύρω από αυτό. Η σκόπιμη αλλοίωση των δακτύλων υποδηλώνει ένα επίπεδο συμβολικής πρόθεσης και εννοιολογικής σκέψης που οι αρχαιολόγοι μόλις αρχίζουν να εκτιμούν πλήρως στους προγόνους μας.
Το σπήλαιο, γνωστό ως Liang Metanduno, έχει αποδειχθεί πραγματικός θησαυρός προϊστορικής τέχνης. Εκτός από το αρχαιότερο αποτύπωμα χεριού, ο χώρος περιέχει και πιο πρόσφατες απεικονίσεις, όπως μια συναρπαστική αφηγηματική σκηνή που χρονολογείται τουλάχιστον 51.200 χρόνια πριν, με ανθρωπόμορφα πλάσματα και ένα αγριογούρουνο. Επίσης, μια ξεχωριστή σύνθεση απεικονίζει ένα πλάσμα να ιππεύει κάτι που μοιάζει με άλογο, δίπλα σε μια κότα, μια σκηνή που έχει προβληματίσει τους ερευνητές με τα αναχρονιστικά στοιχεία της. Η συνεχής εξερεύνηση των σπηλαίων της Μούνα, που ξεκίνησε από τις αρχικές έρευνες του αρχαιολόγου Adhi Agus Oktaviana το 2015, υπόσχεται περαιτέρω αποκαλύψεις.
Οι συνέπειες αυτής της ανακάλυψης ξεπερνούν τις χρονολογίες της τέχνης. Η παρουσία τόσο προηγμένων γνωστικών ικανοτήτων στη Νοτιοανατολική Ασία σε μια τόσο πρώιμη εποχή ενισχύει τα επιχειρήματα για την παλαιότερη μετανάστευση του *Homo sapiens* στη τεράστια χερσαία μάζα της Αυστραλίας-Νέας Γουινέας, γνωστή ως Sahul. Υποστηρίζει την υπόθεση ότι το είδος μας διέθετε έμφυτες δημιουργικές και συμβολικές ικανότητες από την αρχή της ύπαρξής του, αντί να τις αναπτύξει σε απομονωμένες εστίες. Ο καθηγητής Aubert τόνισε την ανεκτίμητη γνώση που προσφέρουν αυτά τα χρονολογημένα έργα τέχνης: «Υπάρχει ένας τεράστιος όγκος βραχογραφιών παγκοσμίως, αλλά η χρονολόγησή τους είναι εξαιρετικά δύσκολη. Όταν η χρονολόγηση είναι δυνατή, ξεκλειδώνει μια εντελώς νέα οπτική, προσφέροντας μια άμεση ματιά στο παρελθόν και στα μυαλά των αρχαίων ανθρώπων».
Δημοσιευμένη στο έγκριτο περιοδικό *Nature*, αυτή η πρωτοποριακή ανακάλυψη επιβάλλει μια επανεκτίμηση της πορείας της ανθρώπινης εξέλιξης, υπογραμμίζοντας ότι η εξελιγμένη σκέψη και η καλλιτεχνική έκφραση δεν ήταν αργές αφίξεις στη παγκόσμια σκηνή, αλλά βαθιά ριζωμένα χαρακτηριστικά του είδους μας από τα πρώτα του στάδια. Το αρχαίο αποτύπωμα χεριού στο νησί Μούνα είναι κάτι παραπάνω από μια απλή πινελιά χρώματος στον τοίχο ενός σπηλαίου· είναι μια ισχυρή μαρτυρία της διαχρονικής ανθρώπινης ανάγκης για δημιουργία, επικοινωνία και άφημα ενός αποτυπώματος στον κόσμο, μια ανάγκη που υπάρχει για χιλιετίες πέρα από την προηγούμενη κατανόησή μας.