**Μπογκοτά, Κολομβία** – Στη δίνη ενός παρατεταμένου αγώνα για δικαιοσύνη, η Κολομβία έλαβε μια απόφαση που προκαλεί έντονες συζητήσεις. Ο Salvatore Mancuso, πρώην υψηλόβαθμος διοικητής των Ενωμένων Δυνάμεων Αυτοάμυνας της Κολομβίας (AUC), καταδικάστηκε σε 40 χρόνια φυλάκισης από κολομβιανό δικαστήριο. Η ποινή αφορά μια σειρά βαρύτατων αδικημάτων, όπως φόνοι και αναγκαστικές εξαφανίσεις, που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια της αιματηρής εμφύλιας σύρραξης της χώρας. Ωστόσο, η απόφαση φέρει μια κρίσιμη προϋπόθεση: ο Mancuso μπορεί να δει τον χρόνο κράτησής του να μειώνεται δραστικά στα οκτώ χρόνια, εφόσον συνεργαστεί πλήρως με τους μηχανισμούς μεταβατικής δικαιοσύνης της χώρας και συμμετάσχει ενεργά στην αποκατάσταση των θυμάτων.
Το όνομα του Mancuso έχει συνδεθεί με ορισμένες από τις πιο κατάφωρες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από παραστρατιωτικές ομάδες της δεξιάς. Επαναπατρίστηκε στην Κολομβία στις αρχές του 2024, ολοκληρώνοντας μια 15ετή ποινή φυλάκισης στις Ηνωμένες Πολιτείες για αδικήματα σχετιζόμενα με ναρκωτικά. Η επιστροφή του αποτέλεσε κομβικό σημείο, επιτρέποντας στις κολομβιανές δικαστικές αρχές να τον αντιμετωπίσουν με κατηγορίες που πηγάζουν από την ηγετική του θέση στις AUC, μια οργάνωση που διεξήγαγε βάναυση εκστρατεία εναντίον αριστερών ανταρτικών κινημάτων και, δυστυχώς, κατά αμάχων πληθυσμών.
Η απόφαση του δικαστηρίου εστιάζει σε εγκλήματα που διαπράχθηκαν υπό τη διοίκηση του Mancuso στην επαρχία La Guajira μεταξύ 2002 και 2006. Η τεκμηρίωση καταγράφει 117 διακριτές πράξεις, συμπεριλαμβανομένων ανθρωποκτονιών, αναγκαστικών εξαφανίσεων, αλλά και περιστατικών έμφυλης βίας. Οι AUC, που αρχικά δημιουργήθηκαν ως ανάχωμα κατά μαρξιστικών εξεγέρσεων, εκφυλίστηκαν σε εκτεταμένες εγκληματικές επιχειρήσεις, εμπλεκόμενες στο εμπόριο ναρκωτικών και στοχοποιώντας συχνά ευάλωτες κοινότητες. Στη La Guajira, οι αυτόχθονες πληθυσμοί Wayuu υπέστησαν το βαρύτερο πλήγμα αυτής της βίας, γνωρίζοντας τεράστιες απώλειες και εκτοπισμούς.
Η εκστρατεία τρόμου των AUC ήταν μέρος μιας ευρύτερης σύγκρουσης που έχει αφήσει βαθιά σημάδια στην Κολομβία, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για τουλάχιστον 450.000 ζωές που χάθηκαν μεταξύ 1985 και 2018. Παρόλο που οι AUC ξεκίνησαν τη διαδικασία αποστρατικοποίησης το 2003, οι επιπτώσεις των πράξεών τους συνεχίζουν να απαιτούν λογοδοσία. Η έκδοση του Mancuso στις ΗΠΑ το 2008, μετά την παράδοσή του, τον απομάκρυνε προσωρινά από την άμεση δικαιοδοσία των κολομβιανών δικαστηρίων. Ο επαναπατρισμός του, ωστόσο, επέτρεψε αυτή την ιστορική καταδίκη, με στόχο να προσφέρει μια αίσθηση κλεισίματος και αποκατάστασης σε όσους υπέφεραν υπό τη διοίκησή του.
Η διττή φύση της ποινής του Mancuso – μια μακρά πιθανή θητεία που εξισορροπείται από μια σημαντικά μικρότερη περίοδο δεσμευμένη στην συνεργασία – υπογραμμίζει την περίπλοκη αρχιτεκτονική του πλαισίου μεταβατικής δικαιοσύνης της Κολομβίας. Αυτό το σύστημα σχεδιάστηκε για να ενθαρρύνει τους δράστες να αποκαλύψουν αλήθειες για παρελθοντικές θηριωδίες, να διευκολύνει την ανάκτηση λειψάνων θυμάτων και να συμβάλει σε μέτρα αποκατάστασης, προωθώντας έτσι την εθνική συμφιλίωση. Ο Mancuso, που έχει και ιταλική υπηκοότητα, αντιμετωπίζει το δύσκολο έργο της ουσιαστικής συμβολής σε αυτές τις διαδικασίες, εάν θέλει να επωφεληθεί από τη μειωμένη ποινή. Η επιτυχία αυτής της προσέγγισης θα εξαρτηθεί από το βάθος και την αυθεντικότητα της δέσμευσής του, και αν αυτή υπηρετεί πραγματικά τον σκοπό της αλήθειας και της επούλωσης για ένα έθνος που ακόμα παλεύει με την κληρονομιά του βίαιου παρελθόντος του.