Η Κύπρος, ένα κομμάτι της ευρωπαϊκής οικογένειας, παραμένει, παραδόξως, εκτός της ζώνης Σένγκεν. Μια κατάσταση που, αν και αποτελεί πηγή συζητήσεων και εμποδίων, αποκτά νέα δυναμική με την ξεκάθαρη φιλοδοξία του Προέδρου Χριστοδουλίδη να δει την Κύπρο να εκπληρώνει τα αυστηρά κριτήρια για την ένταξή της. Η πορεία, όμως, είναι στρωμένη με αγκάθια, άρρηκτα συνδεδεμένα με το αδιέξοδο του πολιτικού τοπίου του νησιού και την αδιάλλακτη Πράσινη Γραμμή που το χωρίζει.
Η συμφωνία Σένγκεν, θεμέλιος λίθος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, εγγυάται την ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων, καταργώντας τους εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους. Για την Κύπρο, η μη συμμετοχή συνεπάγεται ότι οι ταξιδιώτες, ακόμη και προς άλλες χώρες της ΕΕ, υφίστανται ελέγχους διαβατηρίων. Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια ενόχληση, αλλά συμβολίζει μια απομόνωση από το όραμα μιας ενιαίας, ανοιχτής Ευρώπης. Η επιθυμία για πλήρη ενσωμάτωση και τα οφέλη της απρόσκοπτης μετακίνησης είναι, λοιπόν, δικαιολογημένη.
Το θεμελιώδες προαπαιτούμενο για την ένταξη, όμως, είναι ο πλήρης έλεγχος του εθνικού εδάφους. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση για την Κύπρο. Η διαχρονική διαίρεση του νησιού, αποτέλεσμα δεκαετιών πολιτικής στασιμότητας και της παρουσίας της Πράσινης Γραμμής, σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν ασκεί κυριαρχία σε ολόκληρη την επικράτεια. Αυτός ο κατακερματισμένος έλεγχος αποτελεί ένα αξεπέραστο εμπόδιο στη δημιουργία ενός ενιαίου και σαφώς καθορισμένου εξωτερικού συνόρου για τη ζώνη Σένγκεν, ένα κρίσιμο στοιχείο της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της.
Πέρα από τις γεωπολιτικές πτυχές, η ένταξη απαιτεί αυστηρή τήρηση ενός ολοκληρωμένου πλέγματος προτύπων ασφαλείας, μετανάστευσης και διοικητικής οργάνωσης. Η Κύπρος πρέπει να αποδείξει την ικανότητά της να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τα εξωτερικά της σύνορα, να ευθυγραμμίσει τα συστήματα ανταλλαγής δεδομένων της με εκείνα των άλλων κρατών Σένγκεν και να εφαρμόσει αυστηρά πρωτόκολλα παρακολούθησης των συνόρων. Επιπλέον, οι διαδικασίες χορήγησης ασύλου πρέπει να εναρμονιστούν με τις συλλογικές απαιτήσεις του πλαισίου Σένγκεν. Αυτές δεν είναι επουσιώδεις αλλαγές, αλλά ουσιαστικές επιχειρησιακές και νομοθετικές αναμορφώσεις που απαιτούν σημαντικές επενδύσεις και συνεχή προσπάθεια.
Παρά τις δυσκολίες, η κυπριακή κυβέρνηση καταβάλλει συντονισμένες προσπάθειες για να εκπληρώσει τις τεχνικές και νομικές προϋποθέσεις. Αυτό περιλαμβάνει μεταρρυθμίσεις και μέτρα για την ενίσχυση της ασφάλειας των συνόρων, τη βελτίωση των δυνατοτήτων ανταλλαγής δεδομένων και την απλούστευση των διαδικασιών μετανάστευσης και ασύλου. Η προορατική στάση της κυβέρνησης σηματοδοτεί τη δέσμευσή της για υπέρβαση των εμποδίων, με απώτερο στόχο την κατάργηση των ελέγχων για τα ταξίδια σε άλλες χώρες Σένγκεν. Αν και το χρονοδιάγραμμα παραμένει αβέβαιο και εξαρτάται από την πρόοδο σε πολλά μέτωπα, ιδίως από την επίλυση του Κυπριακού, ο στόχος του Προέδρου Χριστοδουλίδη προσδίδει νέα ώθηση στη μακροχρόνια φιλοδοξία της Κύπρου για πλήρη ενσωμάτωση στην καρδιά της ευρωπαϊκής ζώνης ελεύθερης μετακίνησης.