Η Κύπρος, γνωστή για την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά και την τουριστική της ελκυστικότητα, αντιμετωπίζει πλέον μια δυσχερή πραγματικότητα όσον αφορά τα δημόσια έργα της. Φιλόδοξα εγχειρήματα, σχεδιασμένα να προωθήσουν την ανάπτυξη και να αναβαθμίσουν τις υποδομές, βυθίζονται όλο και περισσότερο σε καθυστερήσεις και υπέρβαση των αρχικών προϋπολογισμών. Η γραφειοκρατική δυσλειτουργία και οι παρατεταμένες διαμάχες με τους αναδόχους έχουν αναδειχθεί σε βασικές αιτίες, απειλώντας τα χρονοδιαγράμματα και αυξάνοντας τα κόστη κατά εκατομμύρια ευρώ. Αυτή η συστημική δυσλειτουργία, που γίνεται εμφανής σε έργα όπως ο σταματημένος τερματικός σταθμός φυσικού αερίου στο Βασιλικό και ο ταλαιπωρημένος δρόμος Πάφου-Πόλης Χρυσοχούς, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών διαχείρισης έργων και προμηθειών του νησιού.
Ο δρόμος Πάφου-Πόλης Χρυσοχούς αποτελεί μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική περίπτωση. Η ανάγκη για έναν σύγχρονο αρτηριακό άξονα που θα συνδέει αυτές τις δύο σημαντικές περιοχές της δυτικής Κύπρου είχε αναγνωριστεί ήδη από τη δεκαετία του '90, όμως η υλοποίησή του έχει εξελιχθεί σε μια μακρά και επίπονη περιπέτεια. Οι αρχικές προσφορές είχαν κατατεθεί τον Νοέμβριο του 2019, και τον Μάιο του 2021 υπογράφηκε η σύμβαση με την ελληνική κατασκευαστική εταιρεία INTRAKAT, μέλος του ευρύτερου ομίλου AKTOR. Η αρχική ημερομηνία ολοκλήρωσης είχε οριστεί για τις 26 Νοεμβρίου 2024, με αρχική αξία σύμβασης 72,979 εκατομμυρίων ευρώ πλέον ΦΠΑ. Ωστόσο, με την πάροδο αυτής της αρχικής προθεσμίας, μόλις το 21,1% του έργου είχε ολοκληρωθεί, αποκαλύπτοντας το τεράστιο χάσμα μεταξύ σχεδιασμού και εκτέλεσης.
Η απόφαση του Τμήματος Δημοσίων Έργων να τερματίσει τη σύμβαση με την INTRAKAT στις 11 Νοεμβρίου 2024 σηματοδότησε μια κρίσιμη καμπή. Αυτό το δραστικό μέτρο φέρεται να προκλήθηκε από την αδυναμία του αναδόχου να τηρήσει το συμφωνηθέν χρονοδιάγραμμα. Εντούτοις, η επακόλουθη διαμάχη οδήγησε την AKTOR σε προσφυγή στην Αρχή Ανταγωνισμού, παγώνοντας ουσιαστικά την πρόοδο του έργου από τον Νοέμβριο του 2024 μέχρι και πολύ πρόσφατα. Αυτή η παρατεταμένη στασιμότητα όχι μόνο επιδείνωσε τις καθυστερήσεις, αλλά συνέβαλε και στην αύξηση του κόστους υλικών, απαιτώντας αναθεώρηση των οικονομικών προβλέψεων του έργου.
Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι σημαντικές. Για το τμήμα Αγίας Μαρινούδας-Στρουμπίου του δρόμου Πάφου-Πόλης Χρυσοχούς, μια έκταση 15,5 χιλιομέτρων, οι νέες εκτιμήσεις κόστους κυμαίνονται πλέον γύρω στα 92 εκατομμύρια ευρώ, μια αξιοσημείωτη αύξηση από την αρχική προσφορά. Αυτή η οικονομική κλιμάκωση, σε συνδυασμό με τις αέναες καθυστερήσεις, σημαίνει ότι ο δρόμος, που αποτελεί εδώ και καιρό πηγή ταλαιπωρίας και πιθανού κινδύνου για ντόπιους και επισκέπτες, δεν θα είναι πλήρως λειτουργικός για πολλά ακόμα χρόνια. Η προβλεπόμενη ημερομηνία ολοκλήρωσης για αυτό το τμήμα εκτιμάται τώρα εντός των επόμενων τριών ετών.
Πέρα από τις άμεσες χρονικές και οικονομικές επιπτώσεις, τα επαναλαμβανόμενα προβλήματα που μαστίζουν αυτά τα δημόσια έργα εκθέτουν βαθύτερες συστημικές αδυναμίες. Το περίπλοκο πλέγμα της γραφειοκρατίας, σε συνδυασμό με την αντιπαραθετική φύση των διαφωνιών με τους αναδόχους, υποδηλώνει μια θεμελιώδη αδυναμία στο νομικό και θεσμικό πλαίσιο που διέπει την ανάθεση και τη διαχείριση των έργων δημόσιας υποδομής. Καθώς η Κύπρος κοιτάζει προς το 2026, μια χρονιά που αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό βαρόμετρο για την ανάπτυξη των υποδομών της, το επίμονο μοτίβο καθυστερήσεων και υπέρβασης κόστους ρίχνει μια μακρά σκιά, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη αναθεώρηση των υφιστάμενων διαδικασιών, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και έγκαιρη παράδοση ζωτικών δημόσιων υπηρεσιών και υποδομών.