Η Κύπρος βιώνει μια περίοδο έντονων μετεωρολογικών αντιθέσεων, όπου αρχικές ψιχάλες αναμένεται να αντικατασταθούν από σφοδρές καταιγίδες και μια αισθητή πτώση της θερμοκρασίας. Ωστόσο, αυτή η βραχυπρόθεσμη αστάθεια επισκιάζεται από μια πολύ πιο σημαντική και ανησυχητική πραγματικότητα. Το νησί βρίσκεται αντιμέτωπο με μια κλιματική ρήξη, καθώς θερμαίνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς, οι παραδοσιακές εποχές του διαταράσσονται και τα δάση του παρουσιάζουν σημάδια κατάρρευσης. Νέα δεδομένα και η γνώση ειδικών καταδεικνύουν μια χώρα στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, όπου οι επιπτώσεις είναι αισθητές δεκαετίες νωρίτερα από τις αρχικές προβλέψεις.
Σύμφωνα με τους ειδικούς της κλιματολογίας, η Κύπρος θερμαίνεται με ρυθμό που κυμαίνεται από 0,4 έως 0,6 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, μια τάση που επιβεβαιώνεται από τα πρόσφατα κλιματικά ρεκόρ. Μια ανάλυση των φετινών μετεωρολογικών δεδομένων αποκαλύπτει ότι σχεδόν το εβδομήντα τοις εκατό των ημερών ήταν θερμότερες από τον ιστορικό μέσο όρο. Το φθινόπωρο έχει αναδειχθεί σε βασικό δείκτη αυτής της διαταραχής. Ο καθηγητής κ. Πανος Χατζηνικολάου, από το Κέντρο Έρευνας Κλίματος και Ατμόσφαιρας, τονίζει ότι οι πρόσφατοι Νοέμβριοι προσφέρουν μια ανησυχητική πρόγευση του μέλλοντος. «Από τον φετινό Νοέμβριο βιώνουμε νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν αυτό που είχαμε υπολογίσει ότι θα συμβεί μετά τα μέσα του αιώνα», εξηγεί. «Ζούμε δηλαδή έναν Νοέμβριο που μοιάζει περισσότερο με Σεπτέμβριο».
Η μεταμόρφωση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στις θερμοκρασίες. Μια σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων επιφέρει ριζικές αλλαγές στην υδρολογία του νησιού. Συγκριτικές μελέτες καταδεικνύουν ότι η μέση ετήσια βροχόπτωση έχει μειωθεί κατά περίπου 83 χιλιοστά από τα μέσα του 20ού αιώνα, ισοδυναμώντας με την απώλεια σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου τόνων νερού ετησίως. Επίσης, έχει αλλάξει ο χαρακτήρας της βροχής: από ήπιες και εκτεταμένες βροχοπτώσεις, περνούμε σε σπάνιες, αλλά κατακλυσμιαίες και τοπικές μπόρες, οι οποίες συχνά προκαλούν ζημιές αντί να συμβάλλουν στην αναπλήρωση των υδατικών αποθεμάτων. Οι προβλέψεις υποδεικνύουν περαιτέρω μείωση της βροχόπτωσης κατά 20% έως τα μέσα του αιώνα, με το πιθανό αποτέλεσμα το κλίμα της Κύπρου να προσομοιάζει με αυτό του Καΐρου μέσα σε λίγες δεκαετίες.
Αυτή η παρατεταμένη αφυδάτωση πυροδοτεί πλέον μια οικολογική κρίση στα δάση του νησιού. Υπάλληλοι του Τμήματος Δασών αναφέρουν σοβαρή ξηρασία που πλήττει προστατευόμενα ενδημικά είδη, με έως και σαράντα τοις εκατό των δέντρων σε περιοχές όπως η Κοιλάδα των Κέδρων να εμφανίζουν συμπτώματα αφυδάτωσης. Η κατάσταση είναι τόσο κρίσιμη, ώστε ο δασολόγος κ. Γλαύκος Κυριάκου να τη χαρακτηρίζει ως «την αρχή μιας καταστροφής». Το Τμήμα έχει ήδη ξεκινήσει την εφαρμογή έκτακτων μέτρων, τα οποία περιλαμβάνουν τη χαρτογράφηση των ζημιών, στοχευμένη άρδευση με ανακυκλωμένο νερό και την απομάκρυνση νεκρών δέντρων, με στόχο τον περιορισμό του κινδύνου πυρκαγιών και την αποτροπή επιδημιών εντόμων.
Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Το χαρακτηριστικό φθινόπωρο της Κύπρου ξεθωριάζει, δίνοντας τη θέση του σε μια παρατεταμένη περίοδο καύσωνα. Οι ενεργειακές ανάγκες για ψύξη αναμένεται να εκτοξευθούν, ενώ η συνεχής έλλειψη νερού θα εντείνει την πίεση στους διαθέσιμους πόρους. Ο Διευθυντής Δασών, κ. Σάββας Εζεκιήλ, και οι ομάδες του αναγκάζονται να τροποποιήσουν τα προγράμματα αναδάσωσης, δίνοντας προτεραιότητα σε ενδημικά είδη ανθεκτικά στην ξηρασία, σε μια προσπάθεια διασφάλισης της μελλοντικής ανθεκτικότητας του φυσικού περιβάλλοντος. Καθώς η Κύπρος προετοιμάζεται για τις επικείμενες καταιγίδες, η ευρύτερη κλιματική αλλαγή δεν υπόσχεται άμεση ανακούφιση, αλλά απαιτεί επείγουσες και βιώσιμες στρατηγικές προσαρμογής για τη διατήρηση της φυσικής της κληρονομιάς και των ζωτικών της πόρων.