Η Κύπρος, η οποία είχε οραματιστεί ένα μέλλον ενεργειακής αυτοδυναμίας και αναβαθμισμένων υποδομών, αντιμετωπίζει πλέον ένα δυσάρεστο αδιέξοδο. Πολλά κρίσιμα έργα, που θα έπρεπε να αποτελούν την ατμομηχανή της οικονομικής ανάπτυξης, έχουν βαλτώσει, παραλύοντας ουσιαστικά τις ενεργειακές της φιλοδοξίες. Η κατάσταση στο ενεργειακό τοπίο του νησιού έχει κλιμακωθεί επικίνδυνα, με ατέρμονες νομικές διαμάχες, ρυθμιστικές έρευνες και παγκόσμιες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα να ρίχνουν βαριά σκιά στην έγκαιρη παράδοση ζωτικής σημασίας ενεργειακών υποδομών. Αυτές οι εξελίξεις θέτουν σε κίνδυνο την μελλοντική ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Στην καρδιά αυτών των εμποδίων βρίσκεται ο τερματικός σταθμός Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ) στο Βασιλικό, ένα έργο-ναυαρχίδα στη στρατηγική της Κύπρου για διαφοροποίηση των ενεργειακών της πηγών. Το έργο έχει ουσιαστικά σταματήσει, πνιγμένο σε ένα κουβάρι νομικών διαφωνιών και μια συνεχιζόμενη έρευνα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) σχετικά με τη διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Οι επιπτώσεις είναι σοβαρές, με την Κύπρο να αναζητά πλέον την ανάκτηση 67 εκατομμυρίων ευρώ σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση που προοριζόταν για τον τερματικό σταθμό. Η εμπλοκή της EPPO υπογραμμίζει τη βαρύτητα του οικονομικού ελέγχου, ενώ οι συνεχιζόμενες διαδικασίες διαιτησίας στο Λονδίνο περιπλέκουν περαιτέρω την πορεία του έργου. Για να σωθεί το έργο, η Κύπρος φέρεται να εξετάζει εναλλακτικούς εργολάβους, με οντότητες από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να βρίσκονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Επιπρόσθετα, η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) αντιμετωπίζει μια χρονοβόρα καθυστέρηση στην παράδοση τριών νέων γεννητριών από τη γερμανική Siemens, οι οποίες προορίζονται για τον σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Δεκέλεια. Ενώ αρχικά αναμενόταν γρήγορη εγκατάσταση, το αναθεωρημένο χρονοδιάγραμμα μεταθέτει την ολοκλήρωση για το 2030, μια τετραετή καθυστέρηση σε σχέση με την αρχική πρόβλεψη. Αυτή η οπισθοδρόμηση αποδίδεται σε ένα συνδυασμό παραγόντων, όπως η αδηφάγος παγκόσμια ζήτηση για εξοπλισμό παραγωγής ενέργειας και η σημαντική απορρόφηση της παραγωγικής ικανότητας από την εκρηκτικά αναπτυσσόμενη βιομηχανία κέντρων δεδομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο πρόεδρος της ΑΗΚ, Γιώργος Πέτρου, εξέφρασε ανησυχία, επισημαίνοντας ότι μια πιθανή έλλειψη στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας διαφαίνεται το 2029, συμπίπτοντας με την προγραμματισμένη απόσυρση των υφιστάμενων μονάδων πετρελαίου. Εξέφρασε την ελπίδα ότι η μετάβαση σε φυσικό αέριο θα μπορούσε να μετριάσει αυτόν τον κίνδυνο, αν και ο χρονικός ορίζοντας για μια τέτοια στροφή φαίνεται όλο και πιο αβέβαιος.
Ακόμα και το φιλόδοξο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου (GSI), που σχεδιάστηκε για να ενισχύσει την ενεργειακή σύνδεση στην περιοχή, αντιμετωπίζει τις δικές του διαφωνίες, εμποδίζοντας την πρόοδό του.
Παρά αυτά τα σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη υποδομών, υπάρχει μια αχτίδα ελπίδας στην εξερεύνηση και πιθανή εκμετάλλευση των υπεράκτιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου. Η ανάπτυξη των κοιτασμάτων «Κρόνος» και «Αφροδίτη» προχωρά, με έντονη εστίαση στην εξασφάλιση μελλοντικών συμφωνιών παραγωγής και εξαγωγής. Η Τελική Επενδυτική Απόφαση (FID) για το κοίτασμα «Κρόνος» αναμένεται τον Απρίλιο, με τη στρατηγική ανάπτυξής του άρρηκτα συνδεδεμένη με τις περιφερειακές διαδρομές εξαγωγής μέσω της υφιστάμενης υποδομής ΥΦΑ της Αιγύπτου. Εν τω μεταξύ, μια μακροχρόνια εδαφική διαμάχη μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ σχετικά με το κοίτασμα «Αφροδίτη» αναμένεται να επιλυθεί τον Μάρτιο, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάπτυξή του. Η πρόσφατη FID της Chevron για το κοίτασμα Leviathan του Ισραήλ, μια κίνηση που ξεκλειδώνει μια συμφωνία 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων, υπογραμμίζει περαιτέρω την αυξανόμενη σημασία της περιοχής στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Ωστόσο, η προοπτική του «κυπριακού φυσικού αερίου» να φτάσει στις διεθνείς αγορές και να συμβάλει στις εξαγωγές ενέργειας του νησιού, είναι πλέον ρεαλιστικά ένα σενάριο μετά το 2030. Το σωρευτικό αποτέλεσμα αυτών των καθυστερήσεων δημιουργεί σημαντική οικονομική πίεση για την ΑΗΚ, η οποία προβλέπει ένα αστρονομικό έλλειμμα ταμειακών ροών ύψους 349 εκατομμυρίων ευρώ. Η κυβέρνηση, μέσω του Υπουργού Ενέργειας, Μιχάλη Δαμιανού, έχει επιβεβαιώσει τη δέσμευσή της να ολοκληρώσει αυτά τα έργα που έχουν σταματήσει, δηλώνοντας: «Προτεραιότητα της κυβέρνησης είναι η ολοκλήρωση του έργου από εκεί που έμεινε». Παρόλα αυτά, το περίπλοκο πλέγμα νομικών δυσκολιών, ρυθμιστικού ελέγχου και πιέσεων στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, υποδηλώνει ότι το ταξίδι της Κύπρου προς ένα ισχυρό και ανεξάρτητο ενεργειακό μέλλον θα είναι μακρύ και επίπονο.