Η Κύπρος, προετοιμάζεται να διαδραματίσει έναν ολοένα και πιο καθοριστικό ρόλο στο ευρωπαϊκό ενεργειακό τοπίο και στις πολύπλοκες διπλωματικές σχέσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς το 2026 πλησιάζει. Τα πλούσια υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου του νησιού, σε συνδυασμό με μια προορατική εξωτερική πολιτική, δημιουργούν σημαντικές ευκαιρίες για την οικονομική του ανάπτυξη, αλλά και για να λειτουργήσει ως κρίσιμος συνδετικός κρίκος σε ευρύτερους γεωπολιτικούς διαλόγους, ιδιαίτερα σε θέματα ζωτικής σημασίας όπως οι συμφωνίες αλιείας.
Η στρατηγική της Κύπρου για την ενεργειακή της ανάπτυξη επικεντρώνεται στην αξιοποίηση και εμπορευματοποίηση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου που βρίσκονται εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της. Μεγάλα διεθνή ενεργειακά κονσόρτσιουμ, όπως η ExxonMobil και η Eni, διεξάγουν εντατικές έρευνες και αξιολογήσεις. Η ExxonMobil αναμένεται να ανακοινώσει την εμπορική σκοπιμότητα των ανακαλύψεών της τον Απρίλιο, με σχέδια για γεωτρήσεις αξιολόγησης στο κοίτασμα Pegasus το 2027. Αυτές οι ενέργειες είναι κρίσιμες για τον ακριβή προσδιορισμό των εκτιμώμενων 6-9 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών φυσικού αερίου που εκτιμάται ότι υπάρχουν στα κοιτάσματα Glaucus και Pegasus. Μετά τις απαραίτητες αξιολογήσεις, η ExxonMobil θα εξετάσει στρατηγικές ανάπτυξης, με την εμπορευματοποίηση αυτών των σημαντικών αποθεμάτων να αναμένεται να ξεκινήσει μεταξύ 2030 και 2035.
Παράλληλα, η Eni σημειώνει σημαντική πρόοδο με το κοίτασμα Cronos, το οποίο περιέχει περίπου 3,5 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου. Ο ιταλικός ενεργειακός κολοσσός αναμένει να λάβει την Τελική Επενδυτική Απόφαση φέτος, με στόχο την έναρξη παραγωγής από το Cronos στις αρχές του 2028. Η στρατηγική για το Cronos αξιοποιεί την υπάρχουσα υποδομή, με το αέριο να αναμένεται να υγροποιηθεί στις εγκαταστάσεις της Δαμιέττας στην Αίγυπτο και στη συνέχεια να εξαχθεί στην Ευρώπη ως Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (ΥΦΑ). Αυτή η προβλεπόμενη παραγωγή 5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως, σε συνδυασμό με την πιθανή χρήση των αιγυπτιακών εγκαταστάσεων με κόστος περίπου 1,5 δολάρια ανά mmBTU, υπογραμμίζει την οικονομική βιωσιμότητα αυτών των εγχειρημάτων. Ωστόσο, με τις προβλεπόμενες χαμηλές τιμές ΥΦΑ στην Ευρώπη μετά το 2028, που αναμένεται να κυμαίνονται γύρω στα 6-8 δολάρια ανά mmBTU, το μερίδιο κέρδους για την ίδια την Κύπρο ενδέχεται να είναι περιορισμένο.
Πέρα από τον αναπτυσσόμενο ενεργειακό της τομέα, η Κύπρος καλλιεργεί ενεργά μια εξωστρεφή εξωτερική πολιτική, με σαφή δυτικοευρωπαϊκό προσανατολισμό. Αυτή η στρατηγική προσέγγιση έχει σχεδιαστεί για να ενισχύσει τη διεθνή της θέση και επιρροή, ιδιαίτερα καθώς προετοιμάζεται να αναλάβει την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος συναντήθηκε πρόσφατα με τον αντιπρόεδρο της ExxonMobil, John Ardill, για να συζητήσουν τις ενεργειακές προτεραιότητες, επιθυμεί να ενισχύσει την παρουσία της Κύπρου στις Βρυξέλλες και να εμβαθύνει τις περιφερειακές της συνδέσεις.
Αυτή η διπλωματική διεκδικητικότητα έχει ανοίξει δρόμους για την Κύπρο, ώστε να διαδραματίσει έναν πιο σύνθετο ρόλο στις σχέσεις ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου. Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Αλιείας, Κώστας Καδής, τόνισε τη μοναδική θέση της Κύπρου, δηλώνοντας: "Η Κύπρος μπορεί να αξιοποιήσει την καλή της κατανόηση του Ηνωμένου Βασιλείου για να λειτουργήσει ως διευκολυντής σε όλους τους τομείς διαλόγου με το Ηνωμένο Βασίλειο – ελπίζοντας να επιτρέψει την προώθηση όλων των διαδικασιών ένα βήμα παραπέρα, όχι μόνο στην αλιεία αλλά σε όλα τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος." Αυτή η δήλωση βασίζεται στην επιτυχή διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας αλιείας πέρυσι, η οποία αποτελεί απόδειξη της ενότητας που επέδειξαν τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Αυτή η συμφωνία, που ισχύει έως τα τέλη Ιουνίου 2038, διασφαλίζει αμοιβαία πρόσβαση στα ύδατα, προσφέροντας σταθερότητα στους αλιείς και τις παράκτιες κοινότητες, ενώ παράλληλα ενισχύει την ενιαία αγορά και την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ.
Οι επιπτώσεις της διπλής εστίασης της Κύπρου στην ενέργεια και τη διπλωματία είναι σημαντικές. Η επιτυχής ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου της θα μπορούσε να μετατρέψει το νησί σε σημαντικό εξαγωγέα ΥΦΑ, συμβάλλοντας στη διαφοροποίηση της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης. Επιπλέον, ο δυνητικός της ρόλος ως διαμεσολαβητής στις υποθέσεις ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου, αξιοποιώντας τους ιστορικούς δεσμούς και την κατανόηση των βρετανικών προοπτικών, θα μπορούσε να προωθήσει έναν πιο εποικοδομητικό διάλογο και συνεργασία. Ενώ μια προηγούμενη δημοσκόπηση τον Μάιο του 2024 έδειξε ότι μόνο το 10% των ερωτηθέντων πίστευε ότι η διεθνής ισχύς της Κύπρου είχε αυξηθεί, μια πιο πρόσφατη εκτίμηση υποδηλώνει μια πιο αισιόδοξη προοπτική, με το 26% να πιστεύει πλέον ότι η παγκόσμια θέση της έχει ενισχυθεί. Καθώς η Κύπρος πλοηγείται σε αυτά τα σύνθετα ενεργειακά και διπλωματικά ρεύματα, η στρατηγική της διορατικότητα και η ενεργή της δέσμευση υπόσχονται σημαντικά οφέλη, τόσο για το ίδιο το έθνος όσο και για τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς της εταίρους.