Καθώς το καλοκαίρι πλησιάζει, αυξάνοντας κατακόρυφα τη ζήτηση, η Κύπρος ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει το δυσάρεστο σενάριο των περιορισμών στην υδροδότηση. Οι υφιστάμενες αποταμιεύσεις νερού, σε συνδυασμό με την ολοένα και αυξανόμενη ανάγκη, δημιουργούν ένα κλίμα έντονης ανησυχίας. Οι αρμόδιες αρχές, με εμφανή ψυχραιμία, ανακοίνωσαν ότι η ποσότητα νερού που θα διατεθεί για την κάλυψη των αναγκών του 2026 θα παραμείνει αμετάβλητη σε σχέση με το 2024. Ωστόσο, αυτή η ποσότητα υπολείπεται κατά περίπου 10% των πραγματικών απαιτήσεων του νησιού, γεγονός που υπογραμμίζει την επισφαλή κατάσταση.
Για την αντιμετώπιση αυτού του ελλείμματος, έχει συσταθεί μια ειδική ομάδα εργασίας. Ο ρόλος της είναι να διαχειριστεί λεπτομερώς τα υπάρχοντα αποθέματα και να περιορίσει τον κίνδυνο εκτεταμένων περιορισμών στην παροχή νερού. Η κυβερνητική στρατηγική περιλαμβάνει μια πολυεπίπεδη προσέγγιση, με την επιβολή περιβαλλοντικού τέλους στην κατανάλωση νερού να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Αυτό το τέλος, το οποίο εφαρμόζεται σταδιακά από το 2020, στοχεύει κυρίως στους μεγάλους καταναλωτές.
Παρά ταύτα, η επιβολή του τέλους έχει προκαλέσει έντονη δυσφορία, ιδίως στον αγροτικό τομέα. Εκπρόσωποι αγροτικών επιτροπών έχουν εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για την οικονομική επιβάρυνση που υφίστανται οι παραγωγοί, οι οποίοι δεν επωφελούνται από επίσημα αρδευτικά έργα. Ένα ιδιαίτερο σημείο τριβής αφορά τις αναδρομικές χρεώσεις για νερό που έχει αντληθεί από ιδιωτικές γεωτρήσεις. Μια νομοθεσία του 2017 άνοιξε τον δρόμο για την επιβολή αυτού του τέλους, με αποτέλεσμα κάποιοι αγρότες να καλούνται πλέον να καταβάλουν σημαντικά ποσά για νερό που έχουν χρησιμοποιήσει για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Ο Μιχάλης Λύτρας, επίτιμος πρόεδρος της Παναγροτικής Ένωσης Κύπρου, τόνισε τον δυνητικά καταστροφικό αντίκτυπο αυτών των αναδρομικών απαιτήσεων. «Αν ένας αγρότης κατανάλωσε νερό που, για παράδειγμα, έπρεπε να πληρώσει 100 ευρώ, και μετά από 10 χρόνια του ζητηθεί ένα ποσό 1000 ευρώ, μπορεί να μην υπάρχει καμία δυνατότητα αποπληρωμής», δήλωσε ο κ. Λύτρας. Εξήγησε ότι, ενώ οι αγρότες ενδεχομένως να μπορούσαν να αντέξουν το αρχικό ποσό την εποχή της κατανάλωσης, οι τρέχουσες οικονομικές συνθήκες καθιστούν μια δεκαπλάσια αύξηση μη διαχειρίσιμη. Η ίδια η χρονική απόσταση που κάποιοι αγρότες αναγκάστηκαν να περιμένουν για αυτές τις οφειλές – έως και εννέα χρόνια σε ορισμένες περιπτώσεις – επιδεινώνει περαιτέρω το οικονομικό σοκ.
Ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Γεωργίας, Ανδρέας Γρηγορίου, αναγνώρισε τη λεπτή ισορροπία που απαιτείται. Επιβεβαίωσε ότι η απόφαση για διατήρηση της κατανομής νερού του 2026 στα επίπεδα του 2024 ήταν στρατηγική, με στόχο την συνετή διαχείριση των αποθεμάτων. Η νεοσύστατη ομάδα εργασίας, με εκπροσώπους από το Τμήμα Ανάπτυξης Υδάτων και Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. Η εντολή της περιλαμβάνει την προσεκτική παρακολούθηση των επιπέδων νερού και την εφαρμογή μέτρων για τη διασφάλιση δίκαιης κατανομής, με στόχο την αποφυγή της ανάγκης για δραστικές περικοπές.
Ωστόσο, η αγροτική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική. Πολλοί αγρότες υποστηρίζουν ότι το περιβαλλοντικό τέλος, ιδίως όταν εφαρμόζεται αναδρομικά και χωρίς την ωφέλεια επιδοτούμενων αρδευτικών υποδομών, τους επιβαρύνει δυσανάλογα. Επίσης, βρίσκονται σε εξέλιξη έρευνες για πιθανές διοικητικές παραλείψεις ή λάθη στην εφαρμογή των κανονισμών που αφορούν την άντληση από ιδιωτικές γεωτρήσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι ορισμένες από αυτές τις αναδρομικές χρεώσεις ενδέχεται να υπόκεινται σε επανεξέταση. Ο συνεχιζόμενος διάλογος μεταξύ των αρχών και του αγροτικού τομέα είναι κρίσιμος, καθώς η Κύπρος διανύει την περίπλοκη πρόκληση της διασφάλισης του υδάτινου μέλλοντός της, εν μέσω αυξανόμενων περιβαλλοντικών πιέσεων και ανταγωνιστικών απαιτήσεων. Οι επόμενοι μήνες θα αποτελέσουν κρίσιμη δοκιμασία για την αποτελεσματικότητα των τρεχουσών στρατηγικών διαχείρισης υδάτων και την ικανότητα της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τις εύλογες ανησυχίες των αγροτών της.