Σε μια εποχή όπου τα οικονομικά δεδομένα αποκαλύπτουν μια ζοφερή πραγματικότητα, παρατηρείται μια ανησυχητική διχοτομία που μοιάζει σχεδόν σουρεαλιστική. Ενώ οι περιουσίες των δισεκατομμυριούχων φτάνουν σε πρωτοφανή ύψη, οι απλοί πολίτες παλεύουν διαρκώς για την επιβίωσή τους, αντιμέτωποι με αυξανόμενες οικονομικές δυσκολίες.
Μια πρόσφατη, εξονυχιστική έρευνα από την φιλανθρωπική οργάνωση Oxfam, ανέδειξε το μέγεθος αυτού του διευρυνόμενου χάσματος. Τα αποτελέσματα είναι πράγματι συγκλονιστικά: από το 2020, η καθαρή αξία των πλουσιότερων ανθρώπων στον πλανήτη έχει αυξηθεί κατά ένα αστρονομικό 81%, προσθέτοντας στον τραπεζικό τους λογαριασμό 8,2 τρισεκατομμύρια δολάρια. Για να αντιληφθούμε την κλίμακα αυτής της αύξησης, η Oxfam επισημαίνει ότι το ποσό αυτό θα ήταν επαρκές για την εξάλειψη της παγκόσμιας φτώχειας 26 φορές.
Το προηγούμενο έτος υπήρξε ιδιαίτερα επωφελές για τους «υπερ-πλούσιους», με τη συσσώρευση κεφαλαίου να φτάνει σε ιστορικά ρεκόρ. Για πρώτη φορά, ο αριθμός των ατόμων που κατέχουν περιουσίες άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων ξεπέρασε το «μαγικό» όριο των 3.000. Αυτή η εκθετική αύξηση του ιδιωτικού πλούτου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη στασιμότητα ή ακόμη και την υποχώρηση των παγκόσμιων προσπαθειών για την καταπολέμηση της φτώχειας και της πείνας, μια τάση που έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με την έκθεση της Oxfam, αυτή η εξοργιστική ανισότητα δεν αποτελεί απλώς φυσικό αποτέλεσμα των δυνάμεων της αγοράς, αλλά άμεση συνέπεια κυβερνητικών πολιτικών. Η οργάνωση υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις παγκοσμίως δίνουν πλέον προτεραιότητα στα συμφέροντα των εύπορων, φαινόμενο που ο συν-συγγραφέας της έκθεσης, Max Lawson, περιγράφει ως συνειδητή επιλογή «να υπερασπιστούν τον πλούτο, όχι την ελευθερία» και να διατηρήσουν «το κράτος των πλουσίων». Αυτή η ομολογία υπακοής στην επιρροή των πλουσίων εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους, όπως η επιβολή μέτρων λιτότητας σε ζωτικές δημόσιες υπηρεσίες, ενώ παράλληλα οι επιχειρήσεις φαίνεται να επωφελούνται από σημαντικές φοροαπαλλαγές.
Αυτή η αντιληπτή εύνοια έχει πυροδοτήσει ευρύτατη δημόσια οργή και έχει τροφοδοτήσει ένα κύμα διαμαρτυριών σε όλη την υφήλιο. Από την Αφρική και την Ασία μέχρι τη Λατινική Αμερική, οι πολίτες εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για την κλιμακούμενη ακρίβεια, τη διαδεδομένη διαφθορά, την αυστηρή λιτότητα και την πανταχού παρούσα ανεργία. Ωστόσο, αυτές οι εκδηλώσεις δημόσιας απογοήτευσης μοιάζουν να αντιμετωπίζονται με απαξιωτική σιωπή ή, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, «καταστέλλονται βίαια» από τις αρχές.
Στην Κένυα, για παράδειγμα, το προηγούμενο έτος και το 2024 υπήρξαν μάρτυρες σημαντικών δημόσιων αντιδράσεων. Η κοινωνική ακτιβίστρια Wanjira Wanjiru, μιλώντας από τη φτωχογειτονιά Mathare του Ναϊρόμπι, αποτυπώνει την καθημερινή πραγματικότητα πολλών, όπου το αυξανόμενο κόστος ζωής έχει καταστήσει τις βασικές ανάγκες ανέφικτες. Η αφήγηση που αναδύεται από τέτοιες περιοχές υποδηλώνει μια ανησυχητική στροφή προς ένα ολιγαρχικό σύστημα, όπου η πολιτική επιρροή συνδέεται άρρηκτα με την οικονομική δύναμη. Ο Lawson παρατηρεί ότι οι πλούσιοι γίνονται «πολιτικά πλούσιοι παγκοσμίως», με την ικανότητά τους να διαμορφώνουν τα κοινωνικά και οικονομικά τοπία να γίνεται «όλο και πιο κραυγαλέα». Ενώ στο παρελθόν, τέτοια επιρροή μπορεί να ασκούνταν με μεγαλύτερη λεπτότητα, τώρα γίνεται «πιο και πιο θρασύτατη, αυτός ο γάμος μεταξύ χρήματος και πολιτικής».
Οι συνέπειες αυτής της τάσης είναι βαθιές. Καθώς η δημόσια εμπιστοσύνη διαβρώνεται και το χάσμα μεταξύ των έχοντων και των μη-εχόντων διευρύνεται, ο κίνδυνος κοινωνικής αναταραχής είναι μεγάλος. Ενώ οι κυβερνήσεις φαίνεται να καταστέλλουν τη διαφωνία, υπάρχουν επίσης σημάδια αναδυόμενης αντίστασης, ιδιαίτερα από νέους ακτιβιστές σε αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτοί οι νέοι άνθρωποι φέρονται να ξεσηκώνονται για να αμφισβητήσουν την πανταχού παρούσα επιρροή των πλουσίων στον πολιτικό στίβο, απαιτώντας μια πιο δίκαιη κατανομή των πόρων και μια δομή διακυβέρνησης που να υπηρετεί τον ευρύτερο πληθυσμό και όχι λίγους εκλεκτούς. Η έκθεση της Oxfam αποτελεί μια κραυγή αφύπνισης, καλώντας σε μια θεμελιώδη επανεκτίμηση των παγκόσμιων οικονομικών προτεραιοτήτων, πριν το χάσμα γίνει αμετάκλητα αγεφύρωτο.