Μια συγκλονιστική αρχαιολογική ανακάλυψη από ένα απομακρυσμένο σπήλαιο στο Σουλαουέζι της Ινδονησίας φέρνει στο φως την παλαιότερη γνωστή ζωγραφιά σπηλαίου στον κόσμο, ένα αποτύπωμα χεριού που χρονολογείται τουλάχιστον 67.800 χρόνια πίσω. Η εντυπωσιακή αυτή εύρημα, που έγινε σε ένα ασβεστολιθικό σπήλαιο του νησιού Μούνα, αμφισβητεί ριζικά τις προηγούμενες αντιλήψεις μας για την πρώιμη ανθρώπινη σκέψη και δημιουργικότητα, υποδεικνύοντας ότι η τέχνη και η συμβολική έκφραση εμφανίστηκαν πολύ νωρίτερα και σε ευρύτερη γεωγραφική κλίμακα από ό,τι πιστεύαμε.
Το εν λόγω έργο τέχνης, το οποίο απεικονίζει ένα περίγραμμα ανθρώπινου χεριού με σκόπιμα τροποποιημένα δάχτυλα για να μοιάζει με νύχι, χρονολογήθηκε με εξαιρετική ακρίβεια από μια διεθνή ομάδα ερευνητών. Επικεφαλής της αποστολής, οι καθηγητές Adam Brumm και Maxime Aubert του Πανεπιστημίου Griffith, διαπίστωσαν ότι τα στρώματα ασβεστίτη που είχαν συσσωρευτεί πάνω από την ώχρα ήταν περίπου 11.000 χρόνια αρχαιότερα από αυτά που είχαν βρεθεί σε ένα παρόμοιο αποτύπωμα χεριού στην Ισπανία. Αυτή η νέα χρονολόγηση έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την παγιωμένη άποψη ότι η «δημιουργική έκρηξη» της αφηρημένης σκέψης και της τέχνης περιοριζόταν στην παγωμένη Ευρώπη της Εποχής των Παγετώνων.
Ο καθηγητής Brumm υπογράμμισε τη ριζική αλλαγή που επιβάλλει αυτή η ανακάλυψη στην επιστημονική κοινότητα. Όπως δήλωσε, η επικρατούσα άποψη κατά τη διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων ήταν ότι η ανθρώπινη δημιουργικότητα άνθισε αποκλειστικά σε μια συγκεκριμένη περιοχή της Ευρώπης. Ωστόσο, τα στοιχεία που αποκαλύπτονται τώρα στην Ινδονησία, συμπεριλαμβανομένων αφηγηματικών μορφών τέχνης, καθιστούν την ευρωκεντρική οπτική ολοένα και πιο αβάσιμη. Η τεχνική δημιουργίας του αποτυπώματος περιλάμβανε την πίεση ενός χεριού στον τοίχο του σπηλαίου και στη συνέχεια την εκτόξευση χρωστικής ουσίας, πιθανότατα ώχρας αναμεμειγμένης με νερό, γύρω από αυτό. Η σκόπιμη αλλοίωση των δακτύλων υποδηλώνει ένα επίπεδο συμβολικής πρόθεσης και εννοιολογικής σκέψης που οι αρχαιολόγοι μόλις αρχίζουν να εκτιμούν πλήρως στους προγόνους μας.
Το σπήλαιο, γνωστό ως Liang Metanduno, αποδεικνύεται ένας πραγματικός θησαυρός προϊστορικής τέχνης. Εκτός από το αρχαιότερο αποτύπωμα χεριού, ο χώρος περιέχει και πιο πρόσφατες απεικονίσεις, όπως μια συναρπαστική αφηγηματική σκηνή που χρονολογείται τουλάχιστον 51.200 χρόνια πριν, με ανθρωπόμορφα πλάσματα και ένα αγριογούρουνο. Επιπλέον, μια ξεχωριστή σύνθεση απεικονίζει ένα πλάσμα να ιππεύει κάτι που μοιάζει με άλογο, δίπλα σε μια κότα, μια σκηνή που έχει προβληματίσει τους ερευνητές με τα αναχρονιστικά της στοιχεία. Η συνεχής εξερεύνηση των σπηλαίων της Μούνα, η οποία ξεκίνησε από τις αρχικές έρευνες του αρχαιολόγου Adhi Agus Oktaviana το 2015, υπόσχεται περαιτέρω σημαντικές αποκαλύψεις.
Οι συνέπειες αυτής της ανακάλυψης εκτείνονται πέρα από τις χρονολογίες της τέχνης. Η παρουσία τόσο προηγμένων γνωστικών ικανοτήτων στη Νοτιοανατολική Ασία σε μια τόσο πρώιμη εποχή ενισχύει τα επιχειρήματα για την παλαιότερη μετανάστευση του *Homo sapiens* στη τεράστια χερσαία μάζα της Αυστραλίας-Νέας Γουινέας, γνωστή ως Sahul. Υποστηρίζει την υπόθεση ότι το είδος μας διέθετε έμφυτες δημιουργικές και συμβολικές ικανότητες από την αρχή της ύπαρξής του, αντί να τις αναπτύξει σε απομονωμένες εστίες. Ο καθηγητής Aubert τόνισε την ανεκτίμητη γνώση που προσφέρουν αυτά τα χρονολογημένα έργα τέχνης, επισημαίνοντας ότι η χρονολόγησή τους ξεκλειδώνει μια εντελώς νέα οπτική, προσφέροντας άμεση ματιά στο παρελθόν και στα μυαλά των αρχαίων ανθρώπων.
Δημοσιευμένη στο έγκριτο περιοδικό *Nature*, αυτή η πρωτοποριακή ανακάλυψη επιβάλλει μια επανεκτίμηση της πορείας της ανθρώπινης εξέλιξης. Υπογραμμίζει ότι η εξελιγμένη σκέψη και η καλλιτεχνική έκφραση δεν ήταν αργές αφίξεις στη παγκόσμια σκηνή, αλλά βαθιά ριζωμένα χαρακτηριστικά του είδους μας από τα πρώτα του στάδια. Το αρχαίο αποτύπωμα χεριού στο νησί Μούνα είναι κάτι παραπάνω από μια απλή πινελιά χρώματος στον τοίχο ενός σπηλαίου· είναι μια ισχυρή μαρτυρία της διαχρονικής ανθρώπινης ανάγκης για δημιουργία, επικοινωνία και άφημα ενός αποτυπώματος στον κόσμο, μια ανάγκη που υπάρχει για χιλιετίες πέρα από την προηγούμενη κατανόησή μας.